Pflege
Door Matthias Protzel
20 min. leestijd

Bij artrose gaat het om ziekelijke, degeneratieve slijtage van de gewrichten. De aandoening kondigt zich meestal aan met gewrichtspijn en lichte klachten, maar kan zonder behandeling na verloop van tijd leiden tot ernstige schade aan gewrichten en het omliggende botweefsel. Ontstekingsziekten die hieruit kunnen voortvloeien, zoals artritis, kunnen de levenskwaliteit van betrokkenen door de hevige pijn en bewegingsbeperkingen sterk verminderen.

Artrose is de meest voorkomende gewrichtsaandoening ter wereld – alleen al in Duitsland hebben ongeveer vijf miljoen mensen ermee te maken. Tot nu toe geldt de aandoening als ongeneeslijk, maar ze kan op verschillende manieren worden behandeld. Als artrose vroeg wordt ontdekt en goed wordt behandeld, kan de voortgang ervan doeltreffend worden afgeremd. Bovendien kunt u verschillende maatregelen in uw dagelijks leven opnemen om het ontstaan of de voortgang van artrose tegen te gaan.

In dit artikel bespreken we de gewrichtsaandoening artrose en informeren we u over symptomen, mogelijke oorzaken en gangbare behandelingen en preventieve maatregelen. Hier vindt u een overzicht van de onderwerpen – klik eenvoudig op het gedeelte dat u wilt lezen en u wordt er direct naartoe geleid:

 

Artrose kan vrijwel alle gewrichten in het lichaam treffen

Artrose aan de handen, schouders, knieën, heupen, wervels of voeten behoort tot de meest voorkomende vormen van artrose

Wat is artrose en welke varianten kunnen voorkomen?

Artrose is een aandoening die ertoe leidt dat gewrichtskraakbeen sterker slijt – veel sneller en eerder dan passend is bij de leeftijd van de betrokkenen. We spreken van een degeneratieve aandoening, omdat het afgebroken kraakbeenweefsel zich niet vernieuwt en bij het voortschrijden van de artrose ook de omliggende gewrichtsbotten worden aangetast.

Overmatig hoge belasting – bijvoorbeeld door zware lichamelijke arbeid, overgewicht of een verkeerde lichaamshouding, kan de slijtage van het kraakbeen versnellen en artrose veroorzaken. Gewrichtsblessures kunnen de aanwezige hoeveelheid kraakbeen eveneens verminderen of beschadigen en artrose in de hand werken. 

Infecties door bacteriën of gewrichtsschade, veroorzaakt door ontstekingsreuma, gelden als andere mogelijke oorzaken. Omdat gewrichtsslijtage meestal gedurende langere tijd voortschrijdt, krijgen vooral oudere mensen artrose. Vrouwen lijden er gemiddeld vaker aan, maar krijgen de ziekte gemiddeld pas op latere leeftijd dan mannen.

Te weinig of eenzijdige beweging speelt hierbij een belangrijke rol, want gewrichten moeten bewegen om het kraakbeenweefsel van voedingsstoffen te voorzien. Een knie die een leven lang dagelijks wordt gestrekt en gebogen, is statistisch gezien minder vatbaar voor knieartrose dan een knie die dagelijks in dezelfde houding onder het bureau blijft. Als een gewrichtskraakbeen niet beweegt en helemaal niet wordt belast, kan het letterlijk uitdrogen en ruw worden.

Daardoor neemt ook het risico op letsel toe, want kraakbeenweefsel dat onvoldoende voedingsstoffen krijgt, kan scheuren, net als een winegum die u uitrekt. En helaas kan kraakbeenweefsel dergelijke beschadigingen niet zelf herstellen. Later leest u meer over hoe belangrijk beweging is om uw gewrichten te beschermen tegen gonartrose, coxartrose en andere vormen van artrose.

De bekende oorzaken van artrose worden onderverdeeld in primaire en secundaire vormen . Primaire artrose verwijst naar ziektebeelden die door genetische aanleg worden bevorderd en die mensen als het ware met een verhoogde kans om de ziekte te krijgen meekrijgen. Oorzaken van ziekte die niet genetisch bepaald zijn, of pas door de levensstijl en externe invloeden ontstaan, worden secundaire artrose genoemd. Hier volgen enkele mogelijke oorzaken van secundaire artrose:

  • Overmatige of eenzijdige belasting van de gewrichten door overgewicht, zwaar werk of als gevolg van ongelukken.

 

  • Verkeerde stand van de gewrichten – aangeboren, veroorzaakt door een verkeerde houding of als gevolg van ongelukken.

 

  • Als gevolg van andere ziekten die de gewrichten aantasten, zoals jicht of reumatoïde artritis.

 

  • Als gevolg van ziekten of ongezonde gewoonten die de stofwisseling en de bloedsomloop beïnvloeden. Zo kan diabetes mellitus het risico op artrose verhogen. Verschillende gewrichtsontstekingen kunnen het gewrichtskraakbeen eveneens beschadigen.

 

  • De bijwerkingen van sommige medicijnen kunnen artrose in de hand werken – zo worden gyraseremmers ervan verdacht het bindweefsel rond het gewrichtskraakbeen te beschadigen en bij te dragen aan een snellere afbraak van het kraakbeenweefsel.

 

De stadia van artrose aan de hand van het kniegewricht (fase 1)

Stadium 1: Lichte oppervlakkige rafeling van het kniekraakbeen. Nog geen merkbare klachten.

De stadia van artrose aan de hand van het kniegewricht (fase 2)

Stadium 2: Scheurtjes en brede rafelige plekken in het kniekraakbeen. Mogelijk verschijnen de eerste osteofyten.

De stadia van artrose aan de hand van het kniegewricht (fase 3)
Stadium 3: Uitgestrekte scheuren en brede rafelige plekken in het kniekraakbeen. Het kraakbeen bedekt het bot echter nog. De gewrichtsspleet wordt geleidelijk smaller.
De stadia van artrose aan de hand van het kniegewricht (fase 4)
Stadium 4: Het kniekraakbeen is over een groot oppervlak beschadigd. De botten schuren tegen elkaar. Dit leidt tot verstijving van het gewricht en pijnlijke ontstekingen en zwellingen.

Terwijl beginnende artrose aanvankelijk eerder milde symptomen veroorzaakt, ontstaan er ernstige gevolgen in een later stadium als de aandoening wordt genegeerd of niet wordt herkend. In een gezond gewricht zijn de tegenover elkaar liggende uiteinden van de botten - de gewrichtskop en de gewrichtskom - bedekt met een beschermende kraakbeenlaag.

Het gewricht is omgeven door een gewrichtskapsel dat gevuld is met gewrichtsvloeistof, die als smeermiddel op het gewrichtskraakbeen werkt. Als de kraakbeenlaag scheurtjes krijgt of dunner wordt, schuurt bot steeds meer rechtstreeks tegen bot.

Hoe verder de kraakbeenlaag door artrose wordt aangetast, hoe meer pijn het directe contact tussen de gewrichtsbotten bij elke beweging veroorzaakt. Erger nog: na verloop van tijd kan de druk van de gewrichtskop op de gewrichtskom leiden tot botvervormingen .

De gewrichtskop drukt in de gewrichtskom. In een vergevorderd stadium gebeurt dit zo ver dat zich smalle botsporen vormen aan de zijkanten van de gewrichtskom. Deze botuitsteeksels worden osteofyten genoemd. Deze vervormingen kunnen de beweeglijkheid van het gewricht sterk beperken.

Bij vergevorderde artrose laten soms stukjes of vezels los van het aangetaste kraakbeen. Deze fragmenten bewegen zich in het gewrichtskapsel, waar ze pijn en irritatie veroorzaken. Ze kunnen zelfs tussen de gewrichtsbotten terechtkomen en het gewricht blokkeren. Artrose in de hand kan bijvoorbeeld leiden tot het plotseling verstijven van een vingergewricht.

Het verloop van artrose kan worden onderverdeeld in meerdere stadia :

 

1. In het vroege stadium van artrose zijn de gevolgen nog zeer gering. Het gewrichtskraakbeen begint pas dikker en vervormd te raken.

 

2. Daardoor wordt de ooit gladde kraakbeenlaag steeds onregelmatiger en begint deze te rafelen.

 

3. Doordat het beschermende gewrichtskraakbeen steeds dunner wordt, neemt ook de vrije ruimte in de gewrichtsspleet af, totdat de gewrichtsbotten elkaar raken zonder de beschermende demping van de glijfilm. Er ontstaan de eerste verdichtingen en veranderingen in het botweefsel. Door de wrijving beginnen de gewrichtsoppervlakken af te vlakken.

 

4. In het late stadium van artrose is de kraakbeenlaag deels volledig afgesleten. Aan de randen van de gewrichtskom vormen zich botuitsteeksels, terwijl het bot op de drukpunten sterk verdicht raakt. De beweeglijkheid en functie van de aangetaste gewrichten zijn ernstig beperkt.

 

Een gezond kniegewricht vergeleken met het artritische, ernstig beschadigde kniegewricht

In vergelijking met een gezond kniegewricht zijn de door gonartrose veroorzaakte artritische beschadigingen duidelijk te zien

Gonartrose, coxartrose en andere vormen van artrose op een rij

 Artrose kan in principe alle gewrichten van het lichaam aantasten. In de praktijk zijn aanvankelijk meestal duidelijk afgebakende lichaamsdelen getroffen. De aandoening begint bijvoorbeeld in de knieën, de heupen of de vingers. Vaak zijn de betreffende ledematen daarvoor lange tijd eenzijdig belast. Als de knieën bijvoorbeeld gedurende een heel werkend leven zwaar worden belast, neemt het risico toe om op latere leeftijd knieartrose te krijgen.

Afhankelijk van de belasting van verschillende lichaamsdelen wordt beginnende artrose in andere gewrichten soms nog niet opgemerkt, omdat deze nog geen symptomen veroorzaakt. Wanneer meerdere van de hieronder beschreven vormen van artrose samen voorkomen, spreekt men van  polyartrose.

  • Gonartrose - knieartrose: Gonartrose is een van de meest voorkomende vormen van artrose. De knieën dragen een groot deel van het lichaamsgewicht en worden bovendien belast door draaibewegingen en buigen. Letsel aan de banden of het kraakbeen in de knie behoort daarom tot de meest voorkomende sportblessures. Zo kan het na een meniscusletsel nodig zijn om afgescheurde stukjes kraakbeen operatief te verwijderen. Knieartrose kan ontstaan door de gevolgen van letsel of door langdurige slijtage in het kniegewricht. Ook afwijkende standen, zoals O- of X-benen, zouden gonartrose in de hand werken. Wanneer de knieartrose voortschrijdt, worden na verloop van tijd ook de botten in het boven- en onderbeen aangetast.

 

  • Coxartrose - artrose van het heupgewricht: Slijtage van de heupgewrichten leidt vooral op oudere leeftijd vaak tot coxartrose. Naast overmatige verkeerde belasting gelden verschillende heupaandoeningen die leiden tot misvormingen van het gewricht als risicofactoren voor heupartrose. Aandoeningen zoals de ziekte van Perthes of heupdysplasie kunnen aangeboren zijn of op kinderleeftijd optreden en pas vele jaren later coxartrose veroorzaken.

 

  • Artrose van de vingers:Ook verschillende gewrichten in de vingers kunnen door artrose worden aangetast. Naast de gevolgen van letsel of zwaar werk blijkt steeds weer dat juist de vingers gevoelig zijn voor schade door een verkeerde houding en door de gevolgen van eentonig kantoorwerk. Artrose in de vingers kan dus ook het gevolg zijn van langdurige onderbelasting - tijdens het typen op een toetsenbord blijven de gewrichten bijvoorbeeld lange tijd in dezelfde positie en worden ze onvoldoende bewogen om genoeg voedingsstoffen te krijgen. Een van de meest voorkomende vormen van artrose van de vingers is artrose van de duim (rhizartrose), waarbij de basis van de duim is aangetast.

 

  • Spondylartrose - artrose van de wervelgewrichten: Onze wervelkolom dankt haar beweeglijkheid aan kleine gewrichten die de afzonderlijke wervels met elkaar verbinden. Deze gewrichten worden het hele leven zwaar belast, waardoor spondylartrose op hoge leeftijd een van de meest voorkomende vormen van artrose is. Hoe zwaar de wervelkolom is belast, speelt hierbij een belangrijke rol - beroepen waarbij zware lasten worden gedragen, brengen bijvoorbeeld een groter risico op spondylartrose met zich mee. De aandoening gaat vaak samen met problemen met de tussenwervelschijven. Naast lichamelijke belasting of een verkeerde houding van de rug is ook overgewicht een risicofactor voor artrose van de wervelgewrichten.

 

  • Omartrose - artrose van het schoudergewricht: Het schoudergewricht moet vaak zware lasten dragen. Omdat het een uiterst beweeglijk gewricht is met een groot rotatievermogen, is ook het risico op schouderletsel groot, bijvoorbeeld wanneer het in een ongunstige positie overbelast wordt. Ook verkeerd uitgevoerde sportoefeningen met gewichten kunnen leiden tot slijtage van het gewrichtskraakbeen of schade aan pezen en banden. Omartrose ontstaat vaak als laat gevolg van letsel aan het schoudergewricht. Ook reuma geldt als mogelijke oorzaak van artrose van het schoudergewricht.

 

  • Artrose in voeten en tenen: Omdat ons volledige lichaamsgewicht op onze voeten rust, is het niet verrassend dat deze gevoelig zijn voor artrose. Overgewicht is een belangrijke factor, maar ook ongeschikt schoeisel speelt een rol bij het ontstaan ervan. Artrose komt dan ook vaak voor in het basisgewricht van de grote teen. Ook de enkelgewrichten zijn vaak aangedaan, omdat ze bij elke stap ons lichaamsgewicht opvangen en aan veel slijtage blootstaan.

 

  • Artrose in handen en armen: Handen en vingers voeren allerlei complexe bewegingen uit. De gevolgen van verwondingen of overbelasting kunnen het risico op artrose in de vele kleine gewrichten en het kraakbeen vergroten. Toch is gebleken dat juist in de handen ook een gebrek aan belasting de slijtage kan bevorderen. Zo leiden bijvoorbeeld kantoorwerkzaamheden zoals typen, waarbij handen en vingers in slechts enkele posities blijven en eentonige bewegingen maken, tot een verminderde toevoer van voedingsstoffen naar het kraakbeenweefsel. Artrose van de vingers kan in alle vingergewrichten optreden, maar begint meestal in slechts één of enkele gewrichten. Ook het duimgewricht (rhizartrose) is vaak aangedaan. Omdat gewrichten met artrose in de vingers na verloop van tijd sterk opzwellen, valt deze vorm van artrose ook visueel erg op. Artrose in de armen kan zowel in de pols als in het ellebooggewricht optreden.

 

  • Artrose van het SI-gewricht: Het sacro-iliacale gewricht vormt de verbinding tussen het heiligbeen en het darmbeen en bevindt zich dus in het bekkengebied. Deze gewrichten vangen een groot deel op van de krachten die bij heupbewegingen op het bekken inwerken. De zogenaamde artrose van het SI-gewricht, die deze gewrichten aantast, behoort tot de moeilijkst te behandelen vormen.

 

  • Artrose van het kaakgewricht: Bijna geen enkel gewricht beweegt gedurende het leven zo veel als het kaakgewricht. Daarom kan ook daar, vooral op hoge leeftijd, artrose ontstaan.

Welke symptomen kondigen artrose aan?

Omdat artrose zich zeer langzaam ontwikkelt, wordt de aandoening vaak pas laat ontdekt. Veel vroege symptomen kunnen ook worden veroorzaakt door allerlei andere aandoeningen, verwondingen of ongewone belasting. Soms lijkt de ontwikkeling van artrose gedurende langere perioden trager te verlopen, waardoor mensen aan de occasionele pijn wennen en de vroege herkenning van de gewrichtsaandoening mislopen.

In de ontwikkelingsfase kondigt artrose zich aan met pijn, stijfheid of een gespannen gevoel in de gewrichten. Mensen met gonartrose klagen in deze fase vaak al over kniepijn bij vochtig en koud weer. Het is vooral opvallend wanneer de pijn het hevigst is zodra ze in beweging komen en daarna langzaam afneemt. Dit noemt men startpijn.

Als de artrose nog in een vroeg stadium is, is de pijn meestal alleen voelbaar wanneer de gewrichten schokken moeten opvangen. Artrose in de knie is bijvoorbeeld merkbaar wanneer u springt of de trap af loopt.

Veranderingen in het looppatroon of bewegingsbeperkingen zijn andere waarschuwingssignalen voor artrose. Coxartrose zorgt er bijvoorbeeld voor dat mensen minder goed voorover kunnen buigen en moeite hebben om hun eigen schoenen dicht te knopen.

Na verloop van tijd ontstaan er  zwellingen aan de aangetaste gewrichten. De  pijn neemt ook in rust niet meer af. Mensen met ernstige artrose hebben daarom vaak moeite om 's nachts rustig door te slapen. Als de  gewrichten bij aanraking opvallend warm aanvoelen , kan dit wijzen op  ontstekingen in het weefsel . Deze klachten kunnen bijvoorbeeld worden veroorzaakt door losgeraakt kraakbeenmateriaal of afgesleten botfragmenten. Bovendien bestaat het risico dat dergelijke ontstekingen tot andere aandoeningen leiden.

In een laat stadium leidt artrose vaak tot arbeidsongeschiktheid en beperkt het de levenskwaliteit door de hevige pijn aanzienlijk. Artrose in de vingers en handen kan bijvoorbeeld leiden tot  gewrichtsvervormingen , waardoor het onmogelijk wordt om voorwerpen vast te pakken en vast te houden.

Als u denkt dat u artrose hebt, moet u dit  vermoeden hoe dan ook door een arts laten onderzoeken. Artsen beschikken over verschillende mogelijkheden om de aandoening vast te stellen of in te schatten hoe groot uw persoonlijke risico op artrose is.

Gonartrose op de röntgenfoto

Vaak kan artrose pas met röntgenfoto's, een CT-scan of een MRI met zekerheid worden vastgesteld

Mogelijkheden om artrose vast te stellen

Hoe kan worden vastgesteld dat er sprake is van artrose? Gewrichtspijn kan ook ontstaan door kleine verwondingen of andere aandoeningen, zoals jicht. Daarom begint de diagnose met een  uitvoerige ondervraging van de patiënten . Het is belangrijk om vast te stellen wanneer de pijn precies optreedt.

Zo is startpijn een teken dat op artrose kan wijzen. Ook wordt gevraagd naar de  leefomstandigheden van de betrokkenen . Welke  belasting is er in het dagelijks leven en op het werk, wordt er aan wedstrijdsport gedaan of is er al sprake van een  voorgeschiedenis van eerdere blessures of operaties?

De aangedane gewrichten worden afgetast om te controleren op zwellingen of vervormingen. Een nauwkeurige diagnose is echter meestal pas mogelijk met behulp van beeldvormend onderzoek. De moderne geneeskunde beschikt over verschillende technologieën om artrose vast te stellen:

  • Röntgenstraling: Op een röntgenfoto zijn botten heel duidelijk en gedetailleerd te zien, terwijl zachter weefsel moeilijk te onderscheiden is. Met röntgenstraling kunnen de gewrichten worden onderzocht op verkeerde stand, vervormingen en beschadigingen. Een sterk versmalde gewrichtsspleet is bijvoorbeeld een duidelijke aanwijzing voor artrose. Indien nodig kunnen uitgebreidere onderzoeken worden uitgevoerd om de diagnose te controleren.

 

  • Computertomografie: Een CT-scan is eveneens een röntgenonderzoek. Patiënten worden hiervoor op een tafel een meetbuis in geschoven. In deze buis wordt een groot aantal röntgenopnamen gemaakt, die vervolgens over elkaar kunnen worden gelegd om een zeer nauwkeurig beeld van de betreffende gewrichten te maken.

 

  • Magnetische resonantiebeeldvorming: De zogenaamde kernspin of MRI is een beeldvormingstechniek zonder röntgenstraling. Deze technologie is nieuw en duurder dan een gewone röntgenfoto. Daar staat tegenover dat zowel de botten als het omliggende weefsel nauwkeurig kunnen worden onderzocht. Ook dit onderzoek vindt plaats in een meetbuis.

 

Sinds deze moderne diagnosetechnologieën beschikbaar zijn, worden lichamelijke onderzoeken waarbij het gewricht operatief wordt geopend nauwelijks nog uitgevoerd. Het infectierisico bij dergelijke ingrepen is simpelweg te hoog. De enige uitzonderingen zijn minimaal invasieve ingrepen zoals een punctie, waarbij gewrichtsvocht wordt afgenomen voor laboratoriumonderzoek, of artroscopie, de zogenaamde gewrichtsspiegeling.

De artroscopie wordt uitgevoerd met behulp van een artroscoop, een speciale endoscoop. Dit is een medische sonde die is uitgerust met een camera, een lamp en spoelvoorzieningen of medische grijp- en snijinstrumenten. Door moderne niet-invasieve methoden wordt artroscopie tegenwoordig echter minder gebruikt om artrose vast te stellen en meer om de symptomen te behandelen. Zo kunnen losgeraakte kraakbeenfragmenten met de artroscoop worden verwijderd.

Aquagym kan de gewrichten bij artrose ontlasten

Aquagym behoort tot de gewrichtsvriendelijke manieren om bij artrose te trainen en artrose te voorkomen

Hoe kunt u artrose voorkomen?

Met het ouder worden neemt het risico op artrose toe. Daarom is het des te belangrijker om zo vroeg mogelijk preventieve maatregelen te nemen. Ook als u tot een risicogroep behoort vanwege ongeneeslijke aandoeningen zoals diabetes mellitus, kunt u met uw leefstijl veel doen om artrose pas op hoge leeftijd of helemaal niet te krijgen.

Actief blijven in plaats van vermijden – sport & beweging tegen artrose

Als de gewrichten pijn doen, zijn veel mensen geneigd ontlastende houdingen aan te nemen en inspanning te vermijden. Maar dat is niet de beste manier om artrose tegen te gaan. Regelmatige beweging is nodig, zodat het gewrichtskraakbeen voedingsstoffen krijgt en lang soepel blijft.

Daarom draagt langdurig zitten ook zo sterk bij aan slijtage van de gewrichten – ze worden dan weliswaar niet belast, maar krijgen ook geen voedingsstoffen. Inactieve gewrichten „drogen” als het ware uit. Daardoor neemt ook de belastbaarheid van het kraakbeenweefsel af en neemt de kans op blessures toe.

Als u wilt sporten om artrose te voorkomen, is het raadzaam niet te veel en niet te weinig te trainen. Vooral als u lange tijd inactief bent geweest, kunt u het beste voorzichtig beginnen met lichte oefeningen. In principe heeft u drie belangrijke doelen:

  • De gewrichten bewegen, zodat het gewrichtskraakbeen voldoende voedingsstoffen krijgt.

 

  • De spieren trainen om uw gewrichten beter te ondersteunen. Alle gewrichten worden omgeven door spieren, die een groot deel van de krachten opvangen die op de gewrichten inwerken.

 

  • Overgewicht voorkomen of verminderen – veel vormen van artrose, zoals gonartrose of coxartrose, worden bevorderd door ernstig overgewicht. Elke overtollige kilo verhoogt de druk op de gewrichten die het lichaamsgewicht dragen.

 

Geschikte sporten ter preventie van artrose zijn sporten waarbij de gewrichten wel worden bewogen, maar niet overmatig worden belast:

  • Zwemmen: Het water draagt een groot deel van ons lichaamsgewicht, waardoor de gewrichten tijdens het zwemmen minimaal worden belast. Als u regelmatig een paar baantjes trekt in het zwembad, trakteert u uw hele lichaam op een waardevolle training. Bij de zwembewegingen worden ook veel kleine spieren betrokken.

 

  • Aquagymnastiek: Ook gymnastiek kan in het water bijzonder gewrichtsvriendelijk worden beoefend. Daarom wordt aquagymnastiek ook aanbevolen bij vergevorderde artrose. Mensen die beperkt zijn in hun bewegingen of door hun leeftijd verzwakt zijn, kunnen bovendien zonder enig risico op vallen in het water trainen.

 

  • Fietsen: Trappen is een vloeiende beweging, waarbij het lichaamsgewicht grotendeels op het fietszadel rust en niet op de gewrichten. Vooral de knieën kunnen daardoor vrij bewegen zonder druk. Fietsen helpt dus vooral gonartrose te voorkomen.

 

  • (Nordic) walking: Het goede oude wandelen behoort nog steeds tot de beste activiteiten die we ons lichaam kunnen gunnen. De natuur heeft de mens zo gevormd dat hij elke dag lange afstanden rechtop kan afleggen. Als we wandelen - graag in een iets hoger tempo - komen de bloedsomloop en de stofwisseling op gang, worden spieren gebruikt en doorbloed, en worden gewrichten bewogen en van voedingsstoffen voorzien. Ook als er al sprake is van artrose, is wandelen belangrijk. Bij gonartrose of coxartrose kunnen wandelstokken worden gebruikt om het lichaamsgewicht beter te verdelen.

 

  • Gewrichtsvriendelijke krachttraining: Ook met gerichte krachttraining kunt u spieren opbouwen, waarbij afzonderlijke spiergroepen doelbewust kunnen worden geactiveerd. Om bij artrose gewrichtsvriendelijk te trainen, zijn weerstandsbanden aan te bevelen. Bij een fitness- of theraband neemt de belasting toe naarmate u meer kracht zet. Daarbij worden de gewrichten minder belast dan bij trainen met halters. Het gewicht van een halter blijft altijd gelijk - een band past zich aan uw mogelijkheden aan. Fitness- en therabanden kunt u overigens voordelig bestellen in de webshop van Medicalcorner24®.

 

Vermijd sporten waarbij de gewrichten worden blootgesteld aan hoge druk of harde schokken. Squash geldt bijvoorbeeld als bijzonder belastend voor de gewrichten. Ook joggen kan de knieën en enkels meer kwaad dan goed doen. Veel mensen joggen helaas niet op een zachte, verende ondergrond, maar op onverhardbare straatstenen.

Zelfs als u met ideale schoenen op een zachte bosgrond jogt, belast u uw gewrichten meer dan wanneer u stevig doorwandelt. Kies voor wandelen of lange wandelingen als u uw voet-, knie- en heupgewrichten wilt ontzien.

Als bij u artrose is vastgesteld, moet u zich eerst door een arts of therapeut laten adviseren over welke sporten voor u geschikt zijn en welke u beter kunt vermijden. In veel gevallen kan men u therapieën aanbevelen die speciaal zijn afgestemd op de verschillende vormen van artrose.

Gezonde voeding kan helpen artrose te voorkomen
Verschillende voedingsmiddelen kunnen dankzij hun gezonde ingrediënten bijdragen aan het voorkomen van artrose

 

De juiste voeding bij artrose

Er wordt vermoed dat voeding een grote invloed heeft op het ontstaan en de ontwikkeling van artrose. Die invloed is echter moeilijk aan afzonderlijke voedingsmiddelen toe te schrijven. Het gaat er vooral om welke voedingsstoffen we binnenkrijgen en of we er te veel of te weinig van consumeren.

Eén ding staat in ieder geval vast: een voedingspatroon dat tot overgewicht leidt, verhoogt de belasting van de gewrichten en daarmee ook het risico op artrose. Daarnaast worden dierlijke eiwitten – wanneer ze in overmaat worden gegeten – als risicofactoren beschouwd, omdat de omega-6-vetzuren die ze bevatten de ontwikkeling van ontstekingen bevorderen. Gewrichtsontstekingen kunnen op hun beurt tot artrose leiden.

Hoe eet je het beste bij artrose? Een vegetarisch of veganistisch voedingspatroon kan het lichaam voorzien van alle belangrijke eiwitten en voedingsstoffen, zonder ontstekingsprocessen te bevorderen of overgewicht te veroorzaken. Groenten moeten het hoofdbestanddeel van de maaltijden vormen. Eet fruit daarentegen met mate vanwege de calorieën. Kook liever met plantaardige olie dan met boter of dierlijk vet.

Vis en andere zeevruchten, evenals verschillende volkorenproducten, bevatten ontstekingsremmende omega-3-vetzuren. Kies dus voor volkorenproducten en tarwe en overweeg om meerdere keren per week vis te eten. Vis kan soms ook de overstap naar een voedingspatroon met weinig vlees vergemakkelijken. Daarnaast is het raadzaam geen alcohol te drinken en te stoppen met roken.

Hoe wordt artrose behandeld?

Naast beweging en fysiotherapie, om de gewrichten in beweging te houden en de spieren te versterken, worden verschillende medicamenteuze of operatieve behandelingen tegen artrose toegepast. De behandeling van artrose is erop gericht pijn te verhelpen of te verlichten en de verdere beschadiging van kraakbeen en gewrichten tegen te gaan.

Welke behandelingen in aanmerking komen en hoe groot de kans op succes is, hangt ook af van het stadium waarin de artrose wordt ontdekt. Laat uw gewrichten dus liever één keer te vaak dan één keer te weinig orthopedisch controleren.

Volgens de huidige medische inzichten kan beschadigd kraakbeenweefsel niet worden vervangen of genezen. Zolang onderzoek hier geen oplossing voor biedt (bijvoorbeeld met in het laboratorium gekweekt kraakbeenweefsel), is de behandeling van artrose erop gericht de voortgang van de ziekte te stoppen.

Conservatieve artrosebehandeling met beweging en gerichte prikkels

In een vroeg stadium van artrose - zolang er nog voldoende gezond gewrichtskraakbeen aanwezig is - kan vaak nog op conservatieve wijze zonder medicatie worden behandeld. Beweging speelt daarbij een belangrijke rol. Afhankelijk van de leeftijd en mogelijkheden van de patiënt kan sport, oefentherapie of fysiotherapie worden ingezet om de gewrichten in beweging te houden en zo het resterende kraakbeen van voedingsstoffen te voorzien.

Tegelijkertijd moet de belasting van artritische gewrichten tot een minimum worden beperkt . Bij vormen zoals gonartrose, coxartrose of artrose in de voeten is overgewicht bijzonder schadelijk. Naast het beheersen van het lichaamsgewicht moeten ook schadelijke gewoonten zoals roken of overmatig alcoholgebruik worden vermeden.

Gerichte bewegingstherapie kan helpen om reeds artritische gewrichten weer beweeglijker te maken. Om bij coxartrose, gonartrose of artrose in de voeten verlichting te bieden, kunnen hulpmiddelen zoals wandelstokken, stokken of looprekken en rollators worden gebruikt. Sporten waarbij de gewrichten zwaar worden belast of schokken en stoten moeten opvangen, moeten worden vermeden.

Fysiotherapie kan daarnaast bijdragen aan pijnverlichting bij artrose . Van massages en fangopakkingen en modderpakkingen tot het gerichte gebruik van verwarmingskussens, kersenpitkussens of kruiken: er zijn verschillende methoden om de doorbloeding van het weefsel te verbeteren.

De warmte helpt ook om door een ontlastende houding gespannen spieren te ontspannen. Bij ernstig aangetaste of ontstoken artritische gewrichten wordt daarentegen vaak gekozen voor koudebehandeling . De kortdurende, sterke afkoeling van de getroffen gewrichten vermindert zwellingen, verlicht pijn en zou ontstekingen tegengaan.

Onder bepaalde omstandigheden kan röntgenbestraling worden overwogen. Met de kortdurende, gerichte bestraling zouden ontstekingen eveneens worden bestreden en de doorbloeding worden gestimuleerd. Als alternatief wordt tegenwoordig vaker magneetveldtherapie tegen artrose toegepast.

Daarbij wordt het gewricht blootgesteld aan een magnetisch veld, in de hoop zo de stofwisseling te stimuleren, pijn te verlichten en zwellingen te verminderen. De werkzaamheid van magneetveldtherapie bij artrose is echter wetenschappelijk onvoldoende aangetoond.

Medicamenteuze behandeling van artrose

Symptomen van artrose, zoals pijn of ontstekingen, kunnen met medicijnen worden behandeld. Pijnstillers die hiervoor in aanmerking komen, behoren tot de groep niet-steroïde anti-inflammatoire geneesmiddelen (NSAID's).

Ibuprofen en diclofenac zijn voorbeelden van NSAID's. Langdurig gebruik van pijnstillers kan echter schadelijke bijwerkingen veroorzaken. Het gebruik van medicijnen moet daarom altijd met een arts worden besproken .

Cortisoninjecties kunnen sterk gezwollen en ontstoken gewrichten tot rust brengen. Maar ook cortison is vanwege de bijwerkingen geen oplossing voor de lange termijn. Als cortison te vaak wordt toegediend, kan het onder andere een negatieve invloed hebben op de bloeddruk, de bloedsuikerspiegel of het cholesterolgehalte. Bovendien veroorzaakt cortison vreetbuien, die pogingen om af te vallen doorkruisen.

Hyaluronzuurinjecties moeten gewrichten met artrose „smeren” en zo de slijtage van het gewrichtskraakbeen stoppen of vertragen. Ons lichaam maakt daadwerkelijk hyaluronzuur aan als een soort smeermiddel voor de gewrichten.

De methode belooft dus op zijn minst tijdelijke verlichting van de artrose. Maar de injectie zelf is niet zonder risico, omdat er tijdens de ingreep ziektekiemen in het gewricht terecht kunnen komen en ontstekingen kunnen veroorzaken.

Grafische weergave van een heupprothese zoals die nodig kan zijn bij coxartrose
Als een heupgewricht door coxartrose ernstig beschadigd is, kan het soms worden vervangen door een prothese

 

Operaties, gewrichtsprothesen of gewrichtsverstijving

Een operatie moet altijd het laatste redmiddel blijven, maar bij vergevorderde artrose biedt chirurgie soms de laatste uitweg. Afhankelijk van de voortgang en het type artrose kunnen verschillende ingrepen worden toegepast:

  • Uitspoelen of schoonmaken: Met behulp van een artroscoop kunnen kleine ingrepen aan de gewrichten worden uitgevoerd. Bij de zogenaamde lavage wordt een sonde ingebracht om het gewricht met een zoutoplossing uit te spoelen. Zo worden weefseldeeltjes verwijderd die vrij in het gewrichtsvocht zweven en irritatie veroorzaken. Bij het schoonmaken (debridement) van een gewricht worden losse stukjes kraakbeen verwijderd en ruwe gewrichtsoppervlakken gladgemaakt. Debridement kan bijvoorbeeld kraakbeenfragmenten losmaken die het gewricht blokkeren en zo de beweeglijkheid van een gewricht met artrose verbeteren.

 

  • Kraakbeenbehandelingen en kraakbeentransplantatie: Sinds enkele jaren worden nieuwe behandelmethoden onderzocht om beschadigd kraakbeen ten minste gedeeltelijk te herstellen. Zo is het al gelukt om kraakbeenweefsel uit gezonde gewrichten te transplanteren om versleten gewrichten te ‘repareren’. Een andere methode maakt gebruik van kleine boorgaatjes in het aangetaste gewrichtskraakbeen om dit te stimuleren het weefsel ‘op te vullen’.

 

  • Operatieve correctie van het gewricht: Artrose wordt vaak veroorzaakt of bevorderd door een verkeerde stand van een gewricht en de daarmee gepaard gaande ongelijke belasting. Bij de zogenaamde correctie-osteotomie worden de gewrichtsbotten operatief opnieuw uitgelijnd. Deze ingreep wordt ook preventief uitgevoerd om verkeerde gewrichtsstanden te corrigeren voordat ze ernstige problemen veroorzaken.

 

  • Gewrichtsprothesen: De ontwikkeling van gewrichtsprothesen heeft de afgelopen decennia een enorme vlucht genomen. Als artrose zo ver gevorderd is dat andere behandelingen geen verlichting meer bieden, kan worden overwogen het gewricht gedeeltelijk of volledig te vervangen. Nog niet alle gewrichten in het lichaam kunnen op deze manier worden vervangen. Bij gonartrose of coxartrose hebben prothesen hun waarde al bewezen bij het vervangen van arthritische knie- of heupgewrichten.

 

  • Gewrichten vastzetten: Als een gewrichtsprothese geen optie is, kan het vastzetten van de gewrichten (artrodese) worden overwogen. Hierbij worden de arthritische gewrichten verwijderd en de uiteinden van de botten stevig met elkaar verbonden. Zo wordt de bron van de pijn weggenomen, maar wordt ook de bewegingsvrijheid van het betreffende lichaamsdeel sterk beperkt. Artrodese wordt het vaakst toegepast bij de vingers en polsen.

 

Conclusie:

Kan artrose weer verdwijnen? Met de huidige medische kennis is het antwoord nee. Maar vastgestelde artrose kan worden behandeld en vertraagd, en mogelijk zelfs tot staan worden gebracht.

Daarnaast kunt u veel maatregelen nemen om uzelf te beschermen tegen gewrichtsslijtage, artrose te voorkomen of het ontstaan ervan uit te stellen tot op hoge leeftijd.

De symptomen van artrose kunnen gedeeltelijk met hulpmiddelen worden gecompenseerd. Vindt u het door artrose in uw vingers moeilijk om glazen en flessen te openen, dan kunt u bijvoorbeeld een universele opener gebruiken.

Hulpmiddelen voor aan- en uitkleden kunnen het aan- en uitkleden vergemakkelijken wanneer artrose de handen, ellebogen en schouders beperkt. In de webshop van Medicalcorner24® vindt u veel producten die het dagelijks leven bij bewegingsbeperkingen kunnen vergemakkelijken.


Over Matthias Protzel

Matthias Protzel schrijft voor de Medicalcorner24-gids onderbouwde artikelen over gezondheid, geneeskunde en zorg. Met zijn achtergrond in de hulpverlening en jarenlange ervaring als vakjournalist weet hij complexe onderwerpen begrijpelijk samen te vatten en draagt hij bij aan ons doel om hoogwaardige en praktijkgerichte content te bieden.