Valpartijen op latere leeftijd - preventie en veiligheid voor een actief leven

Wie op latere leeftijd valt, kan vaak niet meer zonder hulp van anderen opstaan

Duizeligheidsaanvallen verhogen het valrisico op latere leeftijd en kunnen wijzen op aandoeningen

Valgevaar door biologische oorzaken

Met het ouder worden nemen spierkracht, gezichtsvermogen en gehoor af. Verschillende ouderdomsziekten beïnvloeden onze mobiliteit en zintuigen, en zelfs de medicijnen die dienen om ouderdomsklachten tegen te gaan, kunnen bijwerkingen hebben die het valgevaar op latere leeftijd vergroten. Afnemende kracht en coördinatie maken het moeilijk om een val op te vangen en zo letsel te voorkomen. Onze eigen biologie legt ons letterlijk een struikelblok in de weg.

Ga zelf na of bij u of uw naasten een of meer van de volgende biologische factoren voor vallen op latere leeftijd aanwezig zijn.

• Evenwichtsproblemen: Ons evenwichtsorgaan bevindt zich in het binnenoor. Daar bevinden zich met vloeistof gevulde halfcirkelvormige kanalen en otolietorganen. Bij elke beweging stroomt deze vloeistof langs fijne zintuigharen, die de hersenen signaleren in welke positie het lichaam zich bevindt en hoe snel we ons bewegen. Met het ouder worden reageert het evenwichtsorgaan trager. Als het evenwicht verstoord is, registreren de hersenen vaak te laat in welke houding we ons bevinden. Vooral snelle bewegingen - bijvoorbeeld plotseling opstaan - overbelasten het orgaan en raken mensen uit balans of krijgen ze duizeligheidsaanvallen. Naast het daaruit voortvloeiende valgevaar wordt het daardoor ook erg moeilijk om zich ergens aan vast te houden of de val af te remmen. Naast het verouderingsproces kunnen bijvoorbeeld medicijnen of aandoeningen een negatieve invloed hebben op het evenwicht.

• Visusstoornissen: Van ouderdomsverziendheid tot aandoeningen zoals staar of glaucoom: verschillende factoren kunnen het gezichtsvermogen op latere leeftijd beperken. Wie een obstakel niet ziet, kan het ook niet ontwijken. De gezichtsscherpte en de gezondheid van de ogen moeten regelmatig worden gecontroleerd, zodat voldoende sterke hulpmiddelen voor het zien worden gedragen. Als de bril te zwak is, bestaat onder andere het gevaar dat  afstanden verkeerd worden ingeschat . Problemen met het gezichtsvermogen kunnen bovendien duizeligheid veroorzaken.

• Hart- en vaatziekten: Ziekten die de bloedsomloop verstoren, hebben vaak ook invloed op het evenwichtsgevoel. Zo hebben mensen met een lage bloeddruk vaak last van circulatoire zwakte, die kan leiden tot flauwvallen. Ook hoge bloeddruk kan duizeligheidsaanvallen veroorzaken.

• Dementie en andere geestelijke beperkingen: Geestelijke aandoeningen - zoals dementie of Alzheimer - veroorzaken verwardheid en leiden op lange termijn tot een toestand van ontoerekeningsvatbaarheid waarin de betrokkenen de weg kwijtraken. Uiteindelijk zijn zij niet meer in staat om valrisico's te herkennen. Zonder professionele begeleiding en zorg zouden ongelukken in huis slechts een kwestie van tijd zijn.

• Gevolgen en symptomen van ziekten: Verschillende ziekten kunnen het evenwicht, de lichaamskracht of de coördinatie ernstig verstoren. Parkinsonpatiënten verliezen bijvoorbeeld tijdelijk alle controle over hun bewegingen. Ook epilepsiepatiënten kunnen door een aanval ernstig ten val komen. Tot de gevolgen van een beroerte behoren vaak verlammingsverschijnselen, die het valrisico verhogen en alleen met intensieve therapie kunnen worden behandeld.

• Bijwerkingen van medicijnen: Sommige medicijnen veroorzaken bijwerkingen die het bewustzijn vertroebelen, duizeligheid veroorzaken of de reflexen vertragen. Bovendien werken geneesmiddelen zoals slaap- en kalmeringsmiddelen bij oudere mensen vaak langer door, terwijl een jong lichaam deze stoffen beter verwerkt. Daarnaast kunnen er wisselwerkingen tussen verschillende medicijnen ontstaan die het bewustzijn of het evenwicht verstoren.

• Verzwakte spieren: De kracht van de spieren ondersteunt het lichaam, houdt het rechtop en stelt de handen bijvoorbeeld in staat zich aan leuningen vast te houden. Als de grijpkracht afneemt, ontbreekt deze bescherming. Slappe spieren in de benen, buik en rug verkleinen de kans om een val te voorkomen wanneer u over een obstakel struikelt. Vaak zijn de spieren van senioren zo verzwakt dat zij na een val niet genoeg kracht hebben om weer op te staan. Ook het evenwichtsgevoel kan zijn taak alleen vervullen wanneer de spieren soepel en sterk genoeg zijn om de signalen uit het binnenoor om te zetten in correcties van houding en beweging.

• Diabetes: De volksziekte diabetes verhoogt als bijwerking ook het risico op vallen. Bij een hypoglykemie dreigen bijvoorbeeld ernstige bewustzijnsstoornissen, tot aan bewusteloosheid toe. De diabetische voet  - een van de mogelijke gevolgen van diabetes - zorgt ervoor dat het gevoel in de voeten wordt verstoord. Het pijn- en drukgevoel neemt af en getroffenen verliezen letterlijk hun houvast. Op hogere leeftijd neemt het valgevaar door diabetes nog verder toe wanneer de ziekte gepaard gaat met andere hier beschreven factoren.

• Artrose: Artrose is een slijtageverschijnsel dat zich met toenemende leeftijd in verschillende gewrichten van het lichaam kan manifesteren. De slijtage of beschadiging van het gewrichtskraakbeen zorgt ervoor dat botten rechtstreeks tegen elkaar wrijven. Hierdoor wordt het botweefsel blootgesteld aan ziekelijke veranderingen en vervormingen, die enorme pijn veroorzaken. Vooral de handen - met name de vingergewrichten - knieën, wervelkolom en heupen worden vaak getroffen. Daardoor wordt de bewegelijkheid van getroffen patiënten sterk beperkt. Artrose in de benen belemmert een stabiele stand - in de handen verstoort het de grijpkracht en vingervaardigheid. Artrose wordt door leken vaak verward met artritis. Dit is echter een gewrichtsontsteking die onder andere als gevolg van artrose kan optreden. Ook artritis beperkt de bewegelijkheid door de pijn die ermee gepaard gaat.

• Osteoporose: De zogenaamde botontkalking is een veelvoorkomende ouderdomsziekte die het botweefsel poreus maakt. Hoewel het normaal is dat het lichaam naarmate het ouder wordt botmassa afbreekt, verloopt dit proces bij osteoporose onnatuurlijk snel. Als de botten minder dicht worden, breken ze gemakkelijker - in ernstige gevallen al bij geringe belasting. Omdat de ziekte vaak lange tijd onopgemerkt blijft, worden gerichte preventieve onderzoeken vanaf de leeftijd van 70 jaar aanbevolen.

• Lage bloeddruk of bloedarmoede: Lage bloeddruk - hypotensie - is in de meeste gevallen niet gevaarlijk, maar kan wel klachten veroorzaken die het valrisico verhogen. Als de bloeddruk sterk daalt, kunnen hartkloppingen, duizeligheidsaanvallen en andere problemen met de bloedsomloop ontstaan. In zeldzame extreme gevallen hebben mensen af en toe last van flauwvallen. Als deze klachten zich op een ongelukkig moment voordoen, bijvoorbeeld wanneer er geen veilige zitplaats in de buurt is, kan dit vooral bij oudere mensen tot een val leiden. Een bloedarmoede veroorzaakt zeer vergelijkbare symptomen - deze is echter het gevolg van een verminderd aantal rode bloedcellen of een tekort aan hemoglobine.

• Lichamelijke verminking en beperking: Ontbrekende ledematen beperken de lichamelijke mogelijkheden sterk en verhogen soms ook het risico op een val. Als bijvoorbeeld beenprothesen niet optimaal zijn bevestigd, kunnen ze onder belasting verschuiven en onder het gewicht van de drager bezwijken. Mensen die een beenamputatie hebben ondergaan, moeten vaak in een intensieve therapie leren omgaan met hun nieuwe realiteit en zich in het dagelijks leven weer leren bewegen. Verschillende lichamelijke beperkingen of degeneratieve ziekten beperken de mobiliteit eveneens sterk - een voorbeeld is multiple sclerose, die geleidelijk de zenuwvezels van het lichaam vernietigt.

Veel van de hierboven genoemde biologische factoren kunnen ook op jongere leeftijd optreden. Naarmate men ouder wordt, worden de gevolgen ervan echter problematischer en overlappen ze met andere ouderdomsklachten. Het is belangrijk om altijd aandacht te hebben voor uw eigen gezondheid en eerlijk tegenover uzelf te zijn. Veel ziekten en aandoeningen kunnen worden behandeld - anders zijn er bijna altijd alternatieve mogelijkheden om met de veranderde situatie om te gaan. Als u weet dat u om biologische redenen een groter valrisico loopt, kunnen risicobronnen gemakkelijker worden weggenomen. Want wanneer lichaam en zintuigen niet meer meewerken, kan zelfs het zo vertrouwde huis een gevaarlijke plek worden.

Valrisico door factoren in uw omgeving

Veel ongelukken gebeuren in de eigen woning, want ook in een vertrouwde omgeving kunnen struikelvallen op de loer liggen. Gladde tapijten, gladde vloeren of steile trappen kunnen natuurlijk ook gezonde mensen van elke leeftijd fataal worden - maar door de invloed van ouderdomsverschijnselen neemt de kans toe dat een obstakel over het hoofd wordt gezien of een leuning wordt gemist. Mogelijke gevarenbronnen voor valpartijen in de directe omgeving herkennen is daarom belangrijk om het valrisico te beperken.

• Struikelgevaar: Deurdrempels, omhoogstaande tapijtranden, lage tafels of krukjes en rondslingerende voorwerpen kunnen zelfs gezonde, jonge mensen laten struikelen. Voor senioren met een beperkte coördinatie en beweeglijkheid vormen ze gevaarlijke struikelvallen. Als de kleinkinderen op bezoek zijn of er kinderen in huis wonen, moet erop worden gelet dat er geen speelgoed midden op de weg blijft liggen. Vooral ballen, skateboards of speelgoedauto's kunnen tot een snelle val leiden wanneer de voet erop wordt neergezet, omdat ze zonder weerstand wegglijden.

• Gladde vloeren en losse tapijten: Misschien kent u de scène uit het beroemde toneelstuk „Diner for One“, waarin butler James telkens over de tijgerkop van een ouderwetse loper struikelt. Hoewel dergelijke vloerbedekkingen tegenwoordig nauwelijks nog in woningen te vinden zijn, kunnen zelfs eenvoudige tapijten of de vloer zelf valpartijen in de hand werken. Zorg ervoor dat alle tapijten vlak liggen en geen plooien vertonen, waar voeten achter kunnen blijven haken. Op gladde vloeren kunnen lopers en tapijten met behulp van plakstrips antislip worden vastgezet .

• Valzone badkamer: In badkamers, en dan met name in douches en badkuipen, is het risico op vallen op latere leeftijd bijzonder groot. Betegelde vloeren en de keramische oppervlakken van badkuip en douche zijn nat zeer glad. Zelfs gezonde, jonge en fitte mensen moeten zich hier voorzichtig bewegen. Senioren die de nodige kracht en beweeglijkheid missen, lopen juist bij het in- en uitstappen uit de douche en badkuip een verhoogd valrisico. Verderop in dit artikel bespreken we nog hoe badkamers, douches en toiletten geschikt voor senioren kunnen worden ingericht.

• Trappen: Traplopen is inspannend en vereist een hoge mate van coördinatie – gezonde, jonge mensen zijn zich daar meestal niet van bewust. Op latere leeftijd kan het echter erg moeilijk worden om trappen te gebruiken, omdat kracht en coördinatie afnemen en het hart tijdens het traplopen zwaar wordt belast. Niet alleen vinden er op trappen vaak valpartijen plaats – de gevolgen van een val zijn ook vaak zeer ernstig. Soms gaat het een heel eind naar beneden en het meerdere keren tegen traptreden en uiteindelijk de vloer terechtkomen kan meerdere verwondingen veroorzaken. Daarom mogen er ook  helemaal geen voorwerpen op de traptreden worden geplaatst . In veel oude huizen en woningen zijn er hoogteverschillen tussen afzonderlijke kamers, die door losse treden worden overbrugd. Deze worden snel over het hoofd gezien en vormen een permanent valrisico.

• Verkeerd schoeisel: Schoenen – zelfs „slippers“ en pantoffels – moeten stevig om de voet zitten en niet wiebelen. Slecht passende schoenen glijden te gemakkelijk van de voet en worden zo zelf struikelgevaar.  Teenslippers en vergelijkbare slippers zijn bijzonder ongeschikt schoeisel voor mensen die risico lopen om te vallen. Ze glijden te snel van de voet en kunnen aan obstakels blijven haken – vooral bij achteruitlopen. Als er vanwege een aandoening – bijvoorbeeld diabetes – speciale schoenen moeten worden gedragen, moeten deze precies door een deskundige worden aangemeten. Hoewel de schoenen stevig moeten zitten, mogen ze beslist geen drukplekken veroorzaken of de bloedsomloop afknellen. Ook veel sokken vormen een valrisico wanneer u ermee over gladde vloeren loopt. Het is raadzaam sokken met antislipzolen te dragen.

• Ongeschikte kleding: Erg wijde kleding, wijde mouwen of „slobberbroeken“ mogen dan comfortabel zijn, maar brengen het risico met zich mee dat ze aan randen of deurklinken blijven haken. Wie toch al evenwichtsproblemen heeft, raakt dan snel uit balans.

• Onvoldoende verlichting: Wie een obstakel niet ziet, kan het niet ontwijken. Zorg daarom voor goede verlichting in alle kamers en gangen van het huis. Traptreden, randen en verhogingen in de woning kunnen met lichtstrips worden gemarkeerd, zodat ze ook bij slechte lichtomstandigheden of in het donker zichtbaar zijn.

• Valgevaar in de openbare ruimte: Struikelgevaar in de eigen woning kan worden herkend of weggenomen. Dat ligt anders wanneer u het huis verlaat. Nog lang niet alle gebouwen zijn barrièrevrij ingericht. Trappen, roltrappen, steile voetpaden, lukraak op voetpaden geparkeerde e-steps of zelfs boomwortels tijdens een boswandeling vormen een permanent valrisico. Toch is het belangrijk en gezond om buiten te bewegen. Veelgebruikte routes kunnen samen met iemand anders worden gelopen om mogelijke valrisico's te herkennen en deze goed te onthouden. Loophulpmiddelen, van wandelstokken tot rollators, compenseren een gebrekkig evenwicht en een gebrek aan kracht of conditie.

Zoek professionele medische of therapeutische hulp als u al eens bent gevallen

Vallen op latere leeftijd door onzorgvuldigheid of verkeerd gedrag

Helaas gaan sommige mensen te onzorgvuldig met hun eigen gezondheid om en vergroten zo hun risico om op latere leeftijd te vallen. Natuurlijk is het onaangenaam om stil te staan bij de gevolgen van het ouder worden voor jezelf. Veel ouderen die al eens zijn gevallen, verzwijgen het voorval of bagatelliseren het gevaar. De angst voor verlies van controle of betutteling door anderen is vaak groter dan de angst voor verwondingen door een val. Maar wie het valrisico op latere leeftijd verdringt, stelt zichzelf bloot aan een veel groter gevaar.

• Gebrek aan beweging: Te veel mensen bewegen veel te weinig. De typische „welvaartsziekten” zoals rugklachten of gewrichtsslijtage vinden vaak al op jonge leeftijd hun oorsprong, bijvoorbeeld wanneer iemand veel zittend werkt en dit niet compenseert door te bewegen. Wie al bij eenvoudige bewegingen pijn heeft, beperkt vaak zijn activiteiten en verergert de problemen daardoor juist. Als we onze motorische vaardigheden niet gebruiken, nemen deze na verloop van tijd af, waardoor vaak al mensen van middelbare leeftijd kampen met overgewicht en een afnemende coördinatie en beweeglijkheid. Te zwakke spieren kunnen de gewrichten niet voldoende ondersteunen en verkleinen de kans om een val op te vangen of daarna zonder hulp weer op te staan.

• Alcohol- of drugsgebruik: Bedwelmende middelen hebben doorgaans een negatieve invloed op het evenwichtsgevoel. Bovendien vermindert in benevelde toestand vaak het vermogen om struikelgevaar te herkennen. Alcoholgebruik kan leiden tot zelfoverschatting en gevaarlijke roekeloosheid. Veel drugs vertragen de reflexen en brengen de zintuigen in de war. Wie risico loopt om te vallen, moet alcohol- of drugsgebruik vermijden of dit op zijn minst sterk beperken. Sommige mensen zijn echter vanwege ziekten genoodzaakt drugs - in de vorm van medicijnen - te gebruiken. In deze gevallen is het belangrijk dat ook medisch wordt nagegaan of er bijwerkingen zijn die de waarneming of het evenwichtsgevoel beïnvloeden.

• Koppigheid en valse trots: Het negeren van het valrisico op latere leeftijd en zichzelf van deze bedreiging uitsluiten, is een van de grootste gevaren. Uit statistieken blijkt dat er na een val vaak meer volgen. Elke val op latere leeftijd brengt het risico op ernstig letsel en blijvende schade met zich mee. Toch hadden veel valpartijen voorkomen kunnen worden als de betrokkenen open en eerlijk met hun situatie waren omgegaan en zich beter op de omstandigheden van het ouder worden hadden voorbereid.

Vallen op latere leeftijd - verschillende andere oorzaken

• Ongeschikte of beschadigde loophulpmiddelen: Loophulpmiddelen zijn alleen nuttig als ze optimaal op de betreffende persoon zijn afgesteld en het juiste hulpmiddel voor de betreffende situatie is gekozen. Looprekken of rollators moeten bijvoorbeeld aan de lichaamslengte en de armlengte worden aangepast . Ook de staat van het loophulpmiddel moet altijd worden gecontroleerd. Wandelstokken, krukken en looprekken zijn bijvoorbeeld voorzien van slipvaste rubberen doppen. Als deze slijten, verliezen ze hun grip op de ondergrond en moeten ze zo snel mogelijk worden vervangen. Ook de wielen en parkeerremmen van rollators en rolstoelen moeten regelmatig worden gecontroleerd, om er zeker van te zijn dat ze soepel bewegen en in vergrendelde toestand niet losraken en wegrollen.

• Angst om op latere leeftijd opnieuw te vallen: De angst om na een val opnieuw te vallen, kan bijna net zo gevaarlijk zijn als de val zelf. Hierdoor kan een verlammende onzekerheid ontstaan, waardoor mensen steeds minder bewegen en hun lichamelijke conditie verslechtert. Daardoor wordt het in feite waarschijnlijker dat er opnieuw valongelukken gebeuren.

Wie loopt risico om te vallen?

Als een of meer van de eerder beschreven factoren op u van toepassing zijn, loopt u mogelijk risico om te vallen. Statistisch gezien nemen biologische oorzaken van vallen toe naarmate men ouder wordt - tegelijkertijd zorgen lichamelijke en soms ook geestelijke achteruitgang ervoor dat er in de omgeving meer struikelgevaar ontstaat.

Onderzoeken van het Robert-Bosch-Krankenhaus in Stuttgart hebben aangetoond dat  bijna een derde van de 65-plussers minstens één keer per jaar valt.  Vanaf de leeftijd van 80 jaar wordt bijna elke tweede oudere getroffen door leeftijdsgebonden valpartijen.

Een heupfractuur behoort tot de meest gevreesde gevolgen van valpartijen op latere leeftijd

Welke gevolgen kunnen valpartijen op latere leeftijd hebben?

Valpartijen op latere leeftijd kunnen ernstige gevolgen hebben, omdat ons  lichaam naarmate we ouder worden vatbaarder wordt voor verwondingen . Schaafwonden, kneuzingen of verstuikingen – aan de polsen door de poging de val op te vangen – behoren nog tot de onschuldigere gevolgen.

Vaak ontstaan er namelijk verwondingen waarvoor medische behandeling noodzakelijk is. Elk jaar worden in Duitse ziekenhuizen ongeveer 400.000 patiënten ouder dan 65 jaar behandeld voor valblessures.

Omdat het op latere leeftijd vaak ontbreekt aan kracht en snelle reflexen, komen veel ouderen bij een val met hun hoofd op de grond terecht. Daarbij dreigen ernstige verwondingen, van een hersenschudding tot hersenbloedingen. Omdat ouderen niet zelden bloedverdunnende medicijnen gebruiken, kunnen zulke bloedingen bijzonder gevaarlijk zijn.

Als er na een val op het hoofd  verlammingsverschijnselen, spraakstoornissen of bewustzijnsverlies optreden, kan er sprake zijn van een hersenbloeding, die zo snel mogelijk in het ziekenhuis moet worden behandeld. Als de persoon die gevallen is enige tijd bewusteloos is geweest, moet eveneens een arts worden geraadpleegd.

Op latere leeftijd neemt de  botdichtheid steeds verder af. Daarom kan elke val op latere leeftijd botbreuken tot gevolg hebben. Een typische valblessure bij ouderen is een  heupfractuur. Ook het bekken of het staartbeen kan worden getroffen – afhankelijk van welk lichaamsdeel de grootste klap opvangt.

Wie voorover valt, probeert zich doorgaans met de armen op te vangen. Daarbij kunnen  botbreuken aan het spaakbeen en de ellepijp, de polsen of de ellebogen ontstaan. Elke botbreuk brengt ook het risico op inwendige bloedingen met zich mee wanneer botsplinters of breukranden het omliggende weefsel beschadigen.

Elke val op latere leeftijd brengt dus het risico met zich mee dat men lang in het ziekenhuis moet blijven of zelfs zorgafhankelijk wordt. Neem daarom tijdig voorzorgsmaatregelen, zodat het valrisico van u of uw naasten zo klein mogelijk wordt gehouden.

Hierbij moet worden vermeld dat natuurlijk niet alleen oude mensen vallen. Veel van de al genoemde  oorzaken van vallen kunnen op elke leeftijd tot een val leiden  - jongere mensen hebben meestal alleen een grotere kans om de val zonder ernstig letsel op te vangen of van de gevolgen ervan te herstellen.

De installatie van handgrepen op geschikte plaatsen in de woning zorgt ervoor dat er steun beschikbaar is waar die nodig is

Wat kan ik doen om vallen te voorkomen?

Een groot deel van de valpartijen op latere leeftijd zou met geschikte  valpreventie  kunnen worden voorkomen. Als valgevoelige personen door dementie, seniliteit, lichamelijke zwakte of andere ouderdomsverschijnselen hiertoe niet zelf in staat zijn, moet de  valpreventie door naasten of thuiszorgdiensten  worden uitgevoerd.

Eerst moet u de woning en de directe omgeving ervan doorzoeken en  zoveel mogelijk alle struikelgevaren wegnemen. Verwijder losse of kapotte tapijten, ruim losse kabels of rondslingerende voorwerpen uit de weg en controleer het schoeisel van de betrokkenen. Tapijten en lopers kunnen ook met dubbelzijdig plakband antislip op de vloer worden bevestigd.

Bijzondere aandacht moet worden besteed aan de  beveiliging van de badkamer tegen valgevaar . Gladde vloertegels vormen vooral wanneer ze nat zijn een onveilige ondergrond - er zijn echter ook  tegels met antislipoppervlakken.

De harde randen van het toilet, de badkuip of de wastafel kunnen ernstig letsel veroorzaken als iemand erop valt. Ook in het bad en de douche zelf is het valrisico verhoogd wanneer gebruikers door ouderdomsverschijnselen verzwakt zijn.

Om de badkamer veiliger te maken, kunnen verschillende maatregelen worden genomen - van de  installatie van handgrepen  naast de wastafel en het toilet en in de douche en het bad tot een volledige barrièrevrije verbouwing. Zo kunnen  badkuipen en douches met deuren tot op vloerniveau  worden uitgerust, waardoor het in- en uitstappen aanzienlijk gemakkelijker wordt. Als alternatief kunnen antislipopstapjes voor het bad worden gestapeld.

De gladde bodem van een badkuip of douche kan worden afgedekt met veiligheidsdouchematten. Deze zijn voorzien van zuignappen die ze stevig op hun plaats houden. Om niet voortdurend te hoeven staan, zijn ook douchestoelen of douchekrukken aan te raden, die eenvoudig in de douche kunnen worden geplaatst. Ook voor verzorgenden of naasten die senioren thuis verzorgen, wordt het wassen van hulpbehoevenden zo aanzienlijk gemakkelijker.

Als u meer wilt lezen over de seniorvriendelijke inrichting van badkamers, raden wij u onze blogpost over dit onderwerp aan: Een drempelvrije badkamer - de seniorvriendelijke badkamer.

Een ander groot valgevaar op oudere leeftijd komt van  trappen . Traplopen is inspannend en elke afzonderlijke trede vormt een extra hindernis voor mensen met beperkte mobiliteit of op leeftijd. Problemen met de bloedsomloop, spierzwakte of een gebrekkige coördinatie kunnen ertoe leiden dat de voeten aan de treden blijven haken of duizeligheidsaanvallen veroorzaken.

Wie op een trap valt, valt soms diep en hard. Daarom moeten trappen in huis en tuin altijd  voorzien zijn van stabiele handgrepen en leuningen .

De installatie van moderne trapliften is op praktisch alle trappen mogelijk en bespaart u het traplopen

De  veiligste methode om trappen zonder gevaar te nemen, is een  traplift . De elektrisch aangedreven stoelen rijden de treden op of af en geven mensen die risico lopen om te vallen hun mobiliteit in hun eigen huis terug.

Zo is het bijvoorbeeld niet nodig om naar een woning zonder trappen te verhuizen - senioren kunnen in hun vertrouwde omgeving blijven wonen. Bovendien zijn moderne trapliftsystemen al zeer ruimtebesparend en eenvoudig te installeren.

Als u geïnteresseerd bent in de installatie van een traplift, kunt u rechtstreeks contact opnemen met Medicalcorner24®, want uw betrouwbare leverancier van medische producten werkt samen met Acorn, de gerenommeerde fabrikant van moderne trapliften die aan elke trap kunnen worden aangepast. Lees hier meer over trapliften van Acorn.

Bejaardentehuizen en verpleeghuizen zijn doorgaans goed uitgerust om het valrisico, vooral bij patiënten met dementie, te verminderen. Enerzijds zijn kamers en gangen in een goed tehuis zo ingericht dat er geen struikelgevaar ontstaat. Anderzijds worden hulpmiddelen ingezet die het zorgpersoneel attent maken op het gedrag van bewoners met dementie.

Veel instellingen kiezen daarom onder andere voor  draadloze veiligheidsmatten, die vóór het zorgbed worden geplaatst. Als een persoon met dementie bijvoorbeeld 's nachts uit bed stapt, betreedt deze de voetmat, die onmiddellijk een  signaal naar het zorgpersoneel stuurt, zodat een begeleider kan gaan kijken of alles in orde is.

Geschikte sportieve activiteiten kunnen het valrisico op latere leeftijd verlagen - bijvoorbeeld krachttraining met fitnessbanden

Maatregelen die mensen met een verhoogd valrisico zelf kunnen nemen

U hoeft de achteruitgang van lichaamskracht, evenwicht en coördinatie op latere leeftijd niet willoos te accepteren. Veel mensen krijgen gedurende hun hele werkzame leven te weinig van de juiste beweging. Urenlang zittend aan een bureau blijven zitten is vergif voor het lichaam.

In andere gevallen begint een drastische achteruitgang bij het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd, omdat mensen die hun hele leven hebben gewerkt plotseling niet meer weten wat ze met zichzelf aan moeten. Laat het niet zover komen!

Beweging is de sleutel om coördinatie, kracht en reactievermogen tot op hoge leeftijd te behouden. Daarvoor is het absoluut niet nodig om aan topsport te doen. Dagelijkse wandelingen dragen hier al veel aan bij, want het menselijk lichaam is gemaakt om zich rechtop voort te bewegen. Sta ook thuis regelmatig op om tussen de kamers heen en weer te lopen, of loop tijdens het telefoneren rustig door uw woning.

Om het evenwicht te trainen helpen eenvoudige oefeningen ook al. Zo kunt u af en toe gewoon op één been gaan staan en uw evenwicht bewaren. Of ga op uw tenen staan, houd deze positie een tijdje vast en zet uw voeten daarna weer neer. Zulke oefeningen kunt u bijvoorbeeld gemakkelijk opnemen in uw avondroutine voor de televisie. Nadat u een tijdje staand hebt geoefend, kunt u nog altijd met een gerust hart op de bank gaan liggen.

Wie nog wat meer uitdaging aandurft, kan ook met een zogenaamde balanstrainer werken. Dit zijn trainingsapparaten met ingebouwde instabiliteit - bijvoorbeeld ronde schijven met daaronder een bal of balanceerpads die lijken op niet volledig opgeblazen luchtbedden. U kunt op deze balanstrainers gaan staan en zo de diepe spieren in de onderbuik, buik en rug trainen die nodig zijn om ons rechtop te houden. Ook oefeningen waarbij u zich met uw handen op het trainingsapparaat steunt, zijn mogelijk.

Balanslessen kunnen vaak ook worden gecombineerd met „langzame“ sporten zoals tai chi of yoga, die beide uitstekende methoden zijn om op een rustige manier kracht- en coördinatietraining te combineren en de bloedsomloop te versterken. Wie aan dergelijke cursussen deelneemt, leert bovendien gelijkgestemden kennen en kan nieuwe sociale contacten leggen. Samen met anderen trainen versterkt vaak de motivatie en is leuker.

Yoga komt voort uit de Indiase cultuur en vormt een combinatie van lichamelijke oefeningen en ademhalingsoefeningen. Het lichaam wordt daarbij in verschillende houdingen gebracht, die enige tijd worden aangehouden. Deze oefeningen worden gecombineerd met diepe ademhalingen. Er bestaan verschillende soorten en niveaus van yoga – bij sommige ligt het filosofische aspect van de ontspanning van lichaam en geest op de voorgrond, terwijl andere varianten meer gericht zijn op lichamelijke inspanning.

Eenvoudige yoga voor beginners kunt u ook als volledig „onsportief“ persoon beginnen en langzaam opbouwen. Het voordeel van yoga is de lichamelijke inspanning bij minimale belasting, die door de gecontroleerde ademhaling tegelijkertijd een stimulerend en ontspannend effect kan hebben.

Tai chi of „taijiquan“ vindt zijn oorsprong in de Chinese ongewapende vechtkunsten. De vechtkunst heeft zich echter tot in onze moderne tijd steeds meer ontwikkeld tot een ontspannende bewegingssport. Bij tai chi worden vloeiende bewegingspatronen uitgevoerd met een lage snelheid en een minimum aan krachtinspanning .

Daarbij ontstaan uit de bewegingen zogenaamde „vormen“ in de „strijd“ tegen een denkbeeldige tegenstander. Ook bij tai chi speelt gecontroleerde ademhaling een belangrijke rol. De bewegingsoefeningen zijn goed voor de gewrichten en helpen de beweeglijkheid van de ledematen te behouden en te verbeteren. Uit onderzoek is gebleken dat ook het hart- en vaatstelsel en de psychische gezondheid baat hebben bij het regelmatig beoefenen van tai chi.

Een bijzonder veilige en gewrichtsvriendelijke training biedt  watergymnastiek. Het water draagt het grootste deel van het lichaamsgewicht, zodat ook verzwakte of zwaarlijvige mensen gewrichtsvriendelijk en veilig kunnen trainen. In veel zwembaden worden hiervoor geschikte cursussen aangeboden.

Bovendien hebben deze als voordeel dat u daarbij andere mensen van uw leeftijd en met soortgelijke problemen leert kennen en sociale contacten legt. Samen met gelijkgestemden trainen zorgt voor extra motivatie en misschien vindt u nieuwe vrienden met wie u ook in het dagelijks leven iets kunt ondernemen.

Training voor spieropbouw zorgt niet alleen voor meer kracht - actief spierweefsel draagt bij aan een goede doorbloeding en zorgt voor een betere energieverbranding wanneer u calorieën binnenkrijgt. Zelfs het dragen van zware voorwerpen kan spieren, hart en bloedsomloop versterken. Zo worden boodschappentassen al nuttige trainingsmiddelen.

Als u uitgebreidere oefeningen wilt doen, kunt u  halters in verschillende vormen en maten gebruiken. Omdat deze trainingsgewichten in veel gradaties van licht tot zeer zwaar verkrijgbaar zijn, kan de training aan uw eigen mogelijkheden worden aangepast en in de loop van de tijd langzaam worden opgebouwd.

 Trainen met elastieken biedt op latere leeftijd enkele voordelen ten opzichte van klassieke krachttraining met halters.  Fitnessbanden of therabanden maken een geleidelijk toenemende en afnemende belasting mogelijk, zonder de beschikbare spierkracht te overbelasten. Vooral de gewrichten worden door deze trainingsvorm ontzien. Als u daarentegen met halters traint, moet u het volledige gewicht van het trainingsapparaat op elk moment verplaatsen - de belasting van de gewrichten is groter.

Het is natuurlijk aan te raden om  al op jonge leeftijd een bepaalde mate van regelmatige beweging en inspanning vol te houden. Wat u aan conditie en kracht verliest, is naarmate u ouder wordt steeds moeilijker in te halen. Als u daarentegen actief blijft, hebt u de beste kansen om uw mobiliteit tot op hoge leeftijd te behouden. Het is  nooit te laat om met sport of lichamelijke activiteit te beginnen.

Het is echter raadzaam om uw arts te raadplegen voordat u op latere leeftijd weer begint met sporten. Afhankelijk van hoe fit u nog bent of aan welke klachten u lijdt, heeft u mogelijk een speciaal op uw behoeften afgestemd trainingsprogramma nodig. Veel huisartsenpraktijken bieden bovendien geriatrische preventieve onderzoeken aan om uw valrisico in te schatten en u gerichte adviezen voor valpreventie te geven.

Het dragen van speciale beschermende kleding kan het risico op letsel bij vallen verminderen. Zo bieden veel fabrikanten van speciale medische kleding al zogenaamde heupbeschermers aan. Dit is ondergoed met beschermende kussentjes ter hoogte van de heupen. Omdat veel valpartijen op latere leeftijd eindigen met een klap op de heup, kan het dragen van deze heupbeschermers de kans op een heupfractuur of ander heupletsel verkleinen.

Daarnaast wordt aanbevolen om loophulpmiddelen te gebruiken, want deze maken het ook bij lichamelijke beperkingen mogelijk om aan het dagelijks leven deel te nemen en zorgen ervoor dat veel senioren tot op hoge leeftijd zelfstandig blijven. Afhankelijk van de mate waarin uw bewegingen beperkt zijn - of de beperking tijdelijk of blijvend is - kunt u kiezen uit verschillende loophulpmiddelen:

• Wandelstokken: De wandelstok is de eenvoudigste variant als het erom gaat een deel van het lichaamsgewicht te dragen of een gewond been te ontlasten. Van de eenvoudige wandelstok - die ook een modieus accessoire kan zijn - tot in hoogte verstelbare onderarmkrukken bestaan er veel varianten. Antisliprubberen doppen aan het uiteinde van de stok zorgen voor een stevige houvast wanneer u op een wandelstok steunt. Wandelstokken zijn nuttig wanneer bijvoorbeeld een voet of knie gewond is of er slechts geringe lichamelijke beperkingen bestaan. Bij aanzienlijk verlies van beweeglijkheid of kracht moeten andere loophulpmiddelen worden gekozen.

• Looprekken: Looprekken zijn ontworpen zodat gebruikers er met hun volledige gewicht op kunnen steunen. De stabiele frames zijn gemaakt van metaal of robuuste kunststof en kunnen soms 130 kilogram of meer dragen. Zachte handgrepen ontzien de handen, terwijl antisliprubberen doppen zorgen voor stabiliteit op alle vloeren. Het looprek wordt met beide handen vastgepakt en bij elke stap een stukje naar voren geplaatst. Naast dagelijks gebruik worden looprekken ook vaak ingezet bij fysiotherapie - bijvoorbeeld wanneer het lopen na een operatie opnieuw moet worden aangeleerd.

• Loopwagens en rollators: Rollators en loopwagens werken vergelijkbaar met looprekken, maar zijn voorzien van wielen - het zijn dus verrijdbare loophulpmiddelen. Met rollators kunnen ook langere afstanden worden afgelegd - bijvoorbeeld om boodschappen te doen. De wielen kunnen met parkeerremmen worden geblokkeerd. Veel modellen beschikken over uitklapbare zitjes en kunnen zo op elk moment worden gebruikt voor een rustpauze. Accessoires zoals boodschappenmanden of parapluhouders vergemakkelijken het meenemen van spullen of dienen voor het bevestigen van paraplu's, zodat bewegen in de buitenlucht bij elk weer mogelijk is.

• Rolstoelen: Wie helemaal niet meer of nauwelijks nog kan lopen, kan het beste plaatsnemen in een rolstoel. Of ze nu elektrisch worden aangedreven of met handkracht worden voortbewogen - rolstoelen maken het mogelijk om zittend te bewegen in barrièrevrije binnen- en buitenruimtes. Speciale veiligheidsgordels voor rolstoelen kunnen worden vastgemaakt om te voorkomen dat verzwakte personen uit de rolstoel vallen.

In de webshop van Medicalcorner24® vindt u verschillende  loophulpmiddelen en accessoires voor krukken, wandelstokken en andere steunmiddelen.

Wat te doen als er een val heeft plaatsgevonden?

De beste voorzorgsmaatregelen kunnen niet voor honderd procent voorkomen dat er toch een val plaatsvindt. Daarom moet u een  duidelijk plan voor noodsituaties hebben en voorbereid zijn op het geval dat het gebeurt. Senioren van wie de geestelijke vermogens niet al te zeer zijn beperkt door dementie, versuffende medicijnen of de gevolgen van de val, kunnen zelf hulp inschakelen als ze een  mobiel noodoproepsysteem bij zich dragen.

Deze noodoproepsystemen bestaan doorgaans uit een eenvoudige knop die op een armband of om de hals wordt gedragen. Zodra de knop wordt ingedrukt, wordt een nabijgelegen alarmcentrale geactiveerd, die onmiddellijk contact opneemt met een nood- of zorgdienst. Hulpverleners kunnen meteen op weg gaan om de gevallen senior snel te helpen.

Zelfs als het u lukt om na een val alleen op te staan, is het meestal raadzaam om u medisch te laten onderzoeken. De gevolgen van sommige verwondingen worden pas na enige tijd zichtbaar. Dit geldt bijvoorbeeld als u op uw hoofd bent gevallen – in dat geval moet de mogelijkheid van een hersenschudding of ernstiger gevolgen worden uitgesloten.

Ook botbreuken zijn niet altijd meteen te herkennen – een haarscheurtje in het bot kan aanvankelijk aanvoelen als een pijnlijke kneuzing, totdat het bot onder belasting daadwerkelijk breekt. Als ernstige valpartijen inwendig letsel veroorzaken, kunnen er bloedingen in het weefsel ontstaan, die pas uren later tot een verslechtering van de situatie leiden. Bij twijfel is het altijd beter om het zekere voor het onzekere te nemen – in uw eigen belang.

Conclusie:

Vallen op latere leeftijd is nooit helemaal uit te sluiten, maar het risico kan worden verminderd door valpreventie en een eerlijke omgang met uw eigen situatie. Als u uzelf goed observeert en toegeeft dat uw kracht en coördinatie afnemen, kunt u voorzorgsmaatregelen in uw dagelijks leven integreren zonder uw zelfstandigheid op te geven of u te laten betuttelen.

Want de gevolgen van een val zouden uw leven veel sterker kunnen beperken. Het is beslist beter om een loophulpmiddel te gebruiken dan niet meer te kunnen lopen. Rustig met de traplift naar beneden gaan is zeker een prettigere ervaring dan van de treden naar beneden te tuimelen.

Uiterlijk wanneer u buiten uw schuld ten val komt, is het tijd voor preventieve medische onderzoeken en een andere kijk op het dagelijks leven. U zult merken dat valpreventie u helemaal niet zo sterk beperkt als u misschien vreest. Zorg goed voor uzelf, blijf nog lang bij uw familie en vrienden, uw kinderen en kleinkinderen, en blijf deelnemen aan het leven. Dat wensen wij u van harte toe!