Valpartijen op latere leeftijd - preventie en veiligheid voor een actief leven

Wie op latere leeftijd valt, kan vaak niet meer zonder hulp opstaan

Duizeligheidsaanvallen verhogen het valrisico op latere leeftijd en kunnen wijzen op ziekten

Valgevaar door biologische oorzaken

Met het ouder worden nemen spierkracht, gezichts- en gehoorvermogen af. Verschillende ouderdomsziekten hebben invloed op onze beweeglijkheid en zintuigen, en zelfs de medicijnen die dienen om ouderdomsklachten tegen te gaan, kunnen bijwerkingen hebben die het valgevaar op latere leeftijd vergroten. Afnemende kracht en coördinatie maken het moeilijk om een val op te vangen en zo letsel te voorkomen. Onze eigen biologie werkt ons letterlijk tegen.

Ga zelf na of bij u of uw naasten een of meer van de volgende biologische factoren voor vallen op latere leeftijd aanwezig zijn.

• Evenwichtsproblemen: Ons evenwichtsorgaan bevindt zich in het binnenoor. Daar bevinden zich met vloeistof gevulde halfcirkelvormige kanalen en otolietorganen. Bij elke beweging stroomt deze vloeistof langs fijne zintuighaartjes, die de hersenen signaleren in welke positie het lichaam zich bevindt en hoe snel we bewegen. Met het ouder worden reageert het evenwichtsorgaan trager. Als het evenwichtssysteem verstoord is, registreren de hersenen vaak te laat in welke lichaamshouding we ons bevinden. Vooral snelle bewegingen - bijvoorbeeld plotseling opstaan - overbelasten het orgaan en raken mensen uit balans of krijgen ze duizeligheidsaanvallen. Naast het daaruit voortvloeiende valgevaar wordt het zo ook erg moeilijk om zich ergens aan vast te houden of de val af te remmen. Naast het verouderingsproces kunnen bijvoorbeeld medicijnen of ziekten een negatieve invloed hebben op het evenwichtsgevoel.

• Visusstoornissen: Van ouderdomsverziendheid tot aandoeningen zoals staar en glaucoom: verschillende factoren kunnen het gezichtsvermogen op latere leeftijd beperken. Wie een obstakel niet ziet, kan het ook niet ontwijken. Het gezichtsvermogen en de gezondheid van de ogen moeten regelmatig worden gecontroleerd, zodat voldoende sterke visuele hulpmiddelen worden gedragen. Als de bril te zwak is, bestaat onder andere het risico dat afstanden verkeerd worden ingeschat . Zichtproblemen kunnen bovendien ook duizeligheid veroorzaken.

• Hart- en vaatziekten: Ziekten die de bloedsomloop verstoren, hebben vaak ook invloed op het evenwichtsgevoel. Zo hebben mensen met een lage bloeddruk vaak last van een zwakke bloedsomloop, tot aan flauwteaanvallen toe. Ook hoge bloeddruk kan duizeligheidsaanvallen veroorzaken.

• Dementie en andere geestelijke beperkingen: Geestelijke aandoeningen – zoals dementie of Alzheimer – veroorzaken verwardheid en leiden op de lange termijn tot een toestand van ontoerekeningsvatbaarheid waarin de getroffenen verdwalen. Uiteindelijk zijn ze  niet meer in staat valgevaren te herkennen. Zonder professionele begeleiding en verzorging zouden ongelukken thuis slechts een kwestie van tijd zijn.

• Gevolgen en symptomen van ziekten: Verschillende ziekten kunnen het evenwicht, de lichaamskracht of het coördinatievermogen ernstig verstoren. Parkinsonpatiënten verliezen bijvoorbeeld tijdelijk elke controle over hun bewegingen. Ook epilepsiepatiënten kunnen door een aanval ernstig vallen. Tot de gevolgen van een beroerte behoren vaak verlammingsverschijnselen, die het valrisico verhogen en alleen met intensieve therapie kunnen worden bestreden.

• Bijwerkingen van medicijnen: Sommige medicijnen veroorzaken bijwerkingen die het bewustzijn vertroebelen, duizeligheid veroorzaken of de reflexen vertragen. Bovendien werken geneesmiddelen zoals slaap- en kalmeringsmiddelen bij oudere mensen vaak langer na, terwijl een jong lichaam deze stoffen beter verwerkt. Daarnaast kunnen er wisselwerkingen tussen verschillende medicijnen ontstaan die het bewustzijn of het evenwicht verstoren.

• Verzwakte spieren: De kracht van de spieren ondersteunt het lichaam, houdt het rechtop en stelt de handen bijvoorbeeld in staat zich aan leuningen vast te houden. Als de grijpkracht afneemt, ontbreekt deze bescherming. Slappe spieren in de benen, buik en rug verkleinen de kans om een val te voorkomen wanneer u over een obstakel struikelt. Vaak zijn de spieren van senioren zo zwak dat ze na een val niet genoeg kracht hebben om weer op te staan. Ook het evenwichtsgevoel kan zijn taak alleen uitvoeren als de spieren soepel en sterk genoeg zijn om de signalen uit het binnenoor om te zetten in correcties van houding en beweging.

• Diabetes: De volksziekte diabetes verhoogt als bijwerking ook het risico op vallen. Bij een hypoglykemie dreigen bijvoorbeeld ernstige bewustzijnsstoornissen, tot en met bewusteloosheid. De diabetische voet - een van de mogelijke gevolgen van diabetes - zorgt ervoor dat het gevoel in de voeten wordt verstoord. Het pijn- en drukgevoel neemt af en getroffenen verliezen letterlijk hun grip op de grond. Op hogere leeftijd neemt het valgevaar door diabetes nog verder toe wanneer de ziekte gepaard gaat met andere hier beschreven factoren.

• Artrose: Artrose is een slijtageverschijnsel dat zich met het toenemen van de leeftijd in verschillende gewrichten van het lichaam kan manifesteren. De slijtage of beschadiging van het gewrichtskraakbeen zorgt ervoor dat botten rechtstreeks tegen elkaar schuren. Daardoor wordt het botweefsel blootgesteld aan ziekelijke veranderingen en vervormingen, die hevige pijn veroorzaken. Handen - vooral de vingergewrichten - knieën, wervelkolom en heupen worden bijzonder vaak getroffen. Als gevolg hiervan wordt de bewegingsvrijheid van getroffen patiënten sterk beperkt. Artrose in de benen belemmert een stabiele stand - in de handen verstoort deze de grijpkracht en vingervaardigheid. Artrose wordt door leken vaak verward met artritis. Deze laatste is echter een gewrichtsontsteking die onder andere als gevolg van artrose kan optreden. Ook artritis beperkt de bewegingsvrijheid door de veroorzaakte pijn.

• Osteoporose: De zogenaamde botontkalking is een veelvoorkomende ouderdomsziekte die het botweefsel poreus maakt. Hoewel het normaal is dat het lichaam naarmate men ouder wordt botmassa afbreekt, verloopt dit proces bij osteoporose onnatuurlijk snel. Wanneer de botten minder dicht worden, breken ze gemakkelijker - in ernstige gevallen al bij geringe belasting. Omdat de ziekte vaak lange tijd onopgemerkt blijft, worden gerichte preventieve onderzoeken vanaf de leeftijd van 70 jaar aanbevolen.

• Lage bloeddruk of bloedarmoede: Lage bloeddruk - hypotensie - is in de meeste gevallen niet gevaarlijk, maar kan wel klachten veroorzaken die het valrisico verhogen. Als de bloeddruk sterk daalt, kunnen hartkloppingen, duizeligheidsaanvallen en andere problemen met de bloedsomloop optreden. In zeldzame extreme gevallen hebben mensen af en toe last van flauwvallen. Als deze klachten zich op een ongunstig moment voordoen, bijvoorbeeld wanneer er geen veilige zitplaats in de buurt is, kan dit vooral bij oudere mensen tot een val leiden. Bloedarmoede veroorzaakt zeer vergelijkbare symptomen - deze wordt echter veroorzaakt door een verminderd aantal rode bloedcellen of een tekort aan hemoglobine.

• Verminking en lichamelijke beperking: Ontbrekende ledematen beperken de lichamelijke mogelijkheden sterk en verhogen soms ook het risico om te vallen. Als bijvoorbeeld beenprothesen niet optimaal zijn bevestigd, kunnen ze onder belasting verschuiven en onder het gewicht van de drager bezwijken. Mensen die een beenamputatie hebben ondergaan, moeten vaak tijdens een intensieve therapie leren omgaan met hun nieuwe realiteit en zich weer in het dagelijks leven leren bewegen. Verschillende lichamelijke beperkingen of degeneratieve ziekten beperken de mobiliteit eveneens sterk - een voorbeeld is multiple sclerose, die geleidelijk de zenuwvezels van het lichaam vernietigt.

Veel van de hierboven genoemde biologische factoren kunnen ook op jonge leeftijd optreden. Naarmate u ouder wordt, worden de gevolgen ervan echter problematischer en overlappen ze met andere ouderdomsklachten. Het is belangrijk om altijd op uw eigen gezondheid te letten en eerlijk tegenover uzelf te zijn. Veel ziekten en aandoeningen kunnen worden behandeld - anders zijn er bijna altijd alternatieve mogelijkheden om met de veranderde situatie om te gaan. Als u weet dat u om biologische redenen een groter risico loopt om te vallen, kunt u risicobronnen gemakkelijker wegnemen. Want wanneer lichaam en zintuigen niet meer meewerken, kan zelfs de zo vertrouwde woning een gevaarlijke plek worden.

Valgevaar door factoren in uw omgeving

Veel ongelukken gebeuren in de eigen woning, want ook in een vertrouwde omgeving kunnen struikelvallen op de loer liggen. Gladde vloerkleden, gladde vloeren of steile trappen kunnen natuurlijk ook gezonde mensen van elke leeftijd fataal worden – maar door de invloed van ouderdomsverschijnselen neemt de kans toe dat een obstakel over het hoofd wordt gezien of een leuning wordt gemist. Mogelijke gevaren voor valpartijen in de directe omgeving te herkennen, is daarom belangrijk om het valrisico te beperken.

• Struikelgevaar: Deurdrempels, omhoogstaande randen van vloerkleden, lage tafels of krukjes en rondslingerende voorwerpen kunnen zelfs gezonde, jonge mensen laten struikelen. Voor senioren met een beperkte coördinatie en beweeglijkheid vormen ze gevaarlijke struikelvallen. Als de kleinkinderen op bezoek zijn of er kinderen in huis wonen, moet erop worden gelet dat er geen speelgoed midden op de route blijft liggen. Vooral ballen, skateboards of speelgoedauto's kunnen tot een harde val leiden wanneer de voet erop wordt neergezet, omdat ze zonder weerstand wegglijden.

• Gladde vloeren en losse vloerkleden: Misschien kent u de scène uit het beroemde toneelstuk „Diner for One“, waarin butler James steeds weer over de tijgerkop van een ouderwetse loper struikelt. Hoewel dergelijke vloerbedekkingen tegenwoordig nauwelijks nog in woningen te vinden zijn, kunnen zelfs eenvoudige vloerkleden of de vloer zelf valpartijen in de hand werken. Zorg ervoor dat alle vloerkleden vlak liggen en geen plooien vertonen waar voeten achter kunnen blijven haken. Op gladde vloeren kunnen lopers en vloerkleden met behulp van plakstrips antislip worden vastgezet .

• Valhotspot badkamer: In badkamers, en dan vooral in douches en badkuipen, is het valrisico op latere leeftijd bijzonder groot. Betegelde vloeren of de keramische oppervlakken van badkuip en douche zijn nat erg glad. Zelfs gezonde, jonge en fitte mensen moeten zich hier voorzichtig bewegen. Senioren die de nodige kracht en beweeglijkheid missen, lopen  vooral bij het in- en uitstappen van douche en badkuip een verhoogd valrisico. Verderop in dit artikel bespreken we nog hoe badkamers, douches en toiletten seniorvriendelijk kunnen worden ingericht.

• Trappen: Traplopen is inspannend en vereist een hoge mate van coördinatie - gezonde, jonge mensen zijn zich daar meestal niet van bewust. Op latere leeftijd kan het echter erg moeilijk worden om trappen te gebruiken, omdat kracht en coördinatie afnemen en het hart bij het traplopen zwaar wordt belast. Op trappen gebeuren niet alleen vaak valpartijen - de gevolgen van een val zijn ook vaak zeer ernstig. Soms gaat het een heel eind naar beneden en het meerdere keren neerkomen op treden en uiteindelijk op de vloer kan meerdere verwondingen veroorzaken. Daarom mogen er ook geen voorwerpen op de treden worden geplaatst . In veel oude huizen en woningen zijn er hoogteverschillen tussen afzonderlijke kamers, die door losse treden worden overbrugd. Deze worden gemakkelijk over het hoofd gezien en vormen een permanent valrisico.

• Verkeerd schoeisel: Schoenen - zelfs „slippers“ en pantoffels - moeten stevig aan de voet zitten en niet wiebelen. Slecht passende schoenen glijden te gemakkelijk van de voet en worden daardoor zelf struikelgevaar.  Teenslippers en vergelijkbare sloffen zijn bijzonder ongeschikt schoeisel voor mensen die risico lopen om te vallen. Ze glijden te snel van de voet en kunnen aan obstakels blijven haken - vooral bij achteruitlopen. Als er vanwege een aandoening - bijvoorbeeld diabetes - speciale schoenen moeten worden gedragen, moeten deze nauwkeurig door een expert worden aangemeten. Hoewel de schoenen stevig moeten zitten, mogen ze beslist geen drukplekken veroorzaken of de bloedsomloop afknellen. Ook veel sokken vormen een valrisico wanneer u ermee over gladde vloeren loopt. Het is raadzaam om sokken met antislipzolen te dragen.

• Ongeschikte kleding: Erg wijde kleding, wijde mouwen of „slobberbroeken“ mogen dan comfortabel zijn, ze brengen het risico met zich mee dat u aan randen of deurklinken blijft haken. Wie sowieso problemen heeft met zijn evenwicht, raakt dan al snel uit balans.

• Onvoldoende verlichting: Wie een obstakel niet ziet, kan het niet ontwijken. Zorg daarom voor goede verlichting in alle kamers en gangen van het huis. Treden, randen en verhogingen in de woning kunnen met lichtstrips worden gemarkeerd, zodat ze ook bij slechte lichtomstandigheden of in het donker zichtbaar zijn.

• Valgevaar in de openbare ruimte: Struikelgevaar in de eigen woning is vaak te herkennen of weg te nemen. Anders is dat wanneer u de deur uitgaat. Nog altijd zijn lang niet alle gebouwen drempelvrij ingericht. Trappen, roltrappen, steile voetpaden, kriskras op trottoirs achtergelaten e-scooters of zelfs boomwortels tijdens een wandeling in het bos vormen een voortdurend valrisico. Toch is het belangrijk en gezond om buiten te bewegen. Veelgebruikte routes kunnen samen met iemand anders worden gelopen om mogelijke valrisico's te herkennen en te onthouden. Loophulpmiddelen, van wandelstokken tot rollators, compenseren een gebrekkig evenwicht en een gebrek aan kracht of conditie.

Zoek professionele medische of therapeutische hulp als u al eens bent gevallen

Vallen op latere leeftijd door onzorgvuldigheid of verkeerd gedrag

Helaas gaan sommige mensen te onzorgvuldig met hun eigen gezondheid om en vergroten zo hun risico om op latere leeftijd te vallen. Natuurlijk is het onaangenaam om stil te staan bij de gevolgen van het ouder worden voor jezelf. Veel ouderen die al eens zijn gevallen, verzwijgen het voorval of bagatelliseren het gevaar. De angst om de controle te verliezen of door anderen betutteld te worden, is vaak groter dan de angst voor verwondingen door een val. Maar wie het valrisico op latere leeftijd verdringt, stelt zich bloot aan een veel groter gevaar.

• Te weinig beweging: Te veel mensen bewegen veel te weinig. De typische „beschavingsziekten“ zoals rugklachten of gewrichtsslijtage vinden vaak al op jonge leeftijd hun oorsprong, bijvoorbeeld wanneer er veel zittend wordt gewerkt en dit niet door beweging wordt gecompenseerd. Wie al bij eenvoudige bewegingen pijn heeft, beperkt zijn activiteiten vaak en verergert de problemen daardoor eerder. Als we onze motorische vaardigheden niet gebruiken, nemen deze na verloop van tijd af, waardoor vaak al mensen van middelbare leeftijd kampen met overgewicht en afnemende coördinatie en beweeglijkheid. Te zwakke spieren kunnen de gewrichten onvoldoende ondersteunen en verkleinen de kans om een val op te vangen of daarna zonder hulp weer op te staan.

• Alcohol- of drugsgebruik: Bedwelmende stoffen hebben doorgaans een negatieve invloed op het evenwichtsgevoel. Bovendien is men in benevelde toestand vaak minder goed in staat om struikelgevaar te herkennen. Alcoholgebruik kan leiden tot zelfoverschatting en gevaarlijke onbezonnenheid. Veel drugs vertragen de reflexen en brengen de zintuigen in de war. Wie risico loopt om te vallen, moet alcohol- of drugsgebruik vermijden of dit op zijn minst sterk beperken. Sommige mensen zijn echter vanwege ziekten genoodzaakt drugs - in de vorm van medicijnen - in te nemen. In deze gevallen is het belangrijk dat ook door een arts wordt nagegaan of er bijwerkingen zijn die de waarneming of het evenwichtsgevoel beïnvloeden.

• Koppigheid en valse trots: Het negeren van het valrisico op latere leeftijd en zichzelf van deze bedreiging uitsluiten, is een van de grootste gevaren. De statistieken laten zien dat er na een val vaak meer volgen. Elke val op latere leeftijd brengt het risico op ernstig letsel en blijvende schade met zich mee. Toch hadden veel valpartijen voorkomen kunnen worden als betrokkenen open en eerlijk met hun situatie zouden omgaan en zich beter op de omstandigheden van het ouder worden zouden voorbereiden.

Vallen op latere leeftijd - verschillende andere oorzaken

• Ongeschikte of beschadigde loophulpmiddelen: Loophulpmiddelen zijn alleen nuttig als ze optimaal op de betreffende persoon zijn afgesteld en het juiste loophulpmiddel voor de betreffende situatie is gekozen. Looprekken of rollators moeten bijvoorbeeld aan de lichaamslengte en de armlengte worden aangepast . Ook de toestand van het loophulpmiddel moet voortdurend worden gecontroleerd. Zo zijn wandelstokken, krukken of looprekken voorzien van slipvaste rubberen doppen. Als deze slijten, verliezen ze hun grip op de ondergrond en moeten ze zo snel mogelijk worden vervangen. Ook de wielen en parkeerremmen van rollators en rolstoelen moeten regelmatig worden gecontroleerd om er zeker van te zijn dat ze soepel bewegen en in vergrendelde toestand niet losraken en wegrollen.

• Angst om op latere leeftijd opnieuw te vallen: De angst om na een val opnieuw te vallen, kan bijna net zo gevaarlijk zijn als de val zelf. Hierdoor kan een fatale onzekerheid ontstaan, waardoor betrokkenen steeds minder bewegen en zo hun lichamelijke toestand verslechteren. Daardoor wordt het inderdaad waarschijnlijker dat er opnieuw valincidenten plaatsvinden.

Wie loopt risico om te vallen?

Als een of meer van de hierboven beschreven factoren op u van toepassing zijn, loopt u mogelijk risico op vallen. Statistisch gezien nemen biologische oorzaken van vallen toe naarmate men ouder wordt - tegelijkertijd zorgen de lichamelijke en soms geestelijke achteruitgang ervoor dat er in de omgeving meer struikelgevaar ontstaat.

Onderzoeken van het Robert-Bosch-Krankenhaus in Stuttgart hebben aangetoond dat  bijna een derde van de 65-plussers minstens één keer per jaar valt.  Vanaf de leeftijd van 80 jaar heeft bijna elke tweede senior te maken met leeftijdsgerelateerde valpartijen.

Een heupfractuur behoort tot de meest gevreesde gevolgen van valpartijen op latere leeftijd

Welke gevolgen kunnen valpartijen op latere leeftijd hebben?

Valpartijen op latere leeftijd kunnen ernstige gevolgen hebben, omdat ons  lichaam naarmate we ouder worden vatbaarder voor verwondingen wordt. Schaafwonden, kneuzingen of verstuikingen - aan de polsen door de poging om de val op te vangen - behoren nog tot de minder ernstige gevolgen.

Want vaak ontstaan er verwondingen die medische behandeling noodzakelijk maken. Elk jaar worden in Duitse ziekenhuizen ongeveer 400.000 patiënten ouder dan 65 jaar behandeld voor valblessures.

Omdat het ouderen vaak aan kracht en snelle reflexen ontbreekt, komen veel senioren bij een val met hun hoofd op de grond terecht. Daarbij dreigen ernstige verwondingen, van een hersenschudding tot hersenbloedingen. Omdat ouderen niet zelden bloedverdunnende medicijnen gebruiken, kunnen dergelijke bloedingen bijzonder gevaarlijk zijn.

Treden na een val op het hoofd  verlammingsverschijnselen, spraakstoornissen of verminderd bewustzijn op, dan kan er sprake zijn van een hersenbloeding, die zo snel mogelijk in het ziekenhuis moet worden behandeld. Als de persoon die is gevallen enige tijd bewusteloos is geweest, moet eveneens een arts worden geraadpleegd.

Op latere leeftijd neemt de  botdichtheid steeds verder af. Daarom kan elke val op latere leeftijd botbreuken tot gevolg hebben. Een typische valblessure bij ouderen is een  heupfractuur. Ook het bekken of het staartbeen kan worden getroffen - afhankelijk van welk lichaamsdeel de grootste klap opvangt.

Wie voorover valt, probeert zich doorgaans met de armen op te vangen. Daarbij kunnen  botbreuken aan het spaakbeen en de ellepijp, de polsen of de ellebogen ontstaan. Elke botbreuk brengt ook het risico op inwendige bloedingen met zich mee wanneer botsplinters of breukranden het omliggende weefsel beschadigen.

Elke val op latere leeftijd brengt dus het risico met zich mee dat men lang in het ziekenhuis moet blijven of zelfs zorgafhankelijk wordt. Neem daarom tijdig voorzorgsmaatregelen, zodat het valrisico van u of uw naasten zo klein mogelijk wordt gehouden.

Hierbij moet worden opgemerkt dat natuurlijk niet alleen oude mensen vallen. Veel van de al genoemde  oorzaken van vallen kunnen op elke leeftijd tot een val leiden  - jongere mensen hebben doorgaans alleen een betere kans om de val zonder ernstig letsel op te vangen of van de gevolgen ervan te herstellen.

De installatie van handgrepen op geschikte plaatsen in de woning zorgt ervoor dat er steun aanwezig is waar die nodig is

Wat kan ik doen om vallen te voorkomen?

Een groot deel van de valpartijen op latere leeftijd zou met een geschikte  valpreventie  kunnen worden voorkomen. Als valgevaarlijke personen door dementie, seniliteit, lichamelijke zwakte of andere ouderdomsverschijnselen hiertoe niet zelf in staat zijn, moet de  valpreventie door naasten of thuiszorgdiensten  worden uitgevoerd.

Allereerst moet u de woning en de directe omgeving ervan doorzoeken en  zoveel mogelijk alle struikelgevaarlijke situaties wegnemen. Verwijder losse of kapotte tapijten, ruim losse kabels of rondslingerende voorwerpen op en controleer het schoeisel van de betrokkenen. Tapijten en lopers kunnen ook met dubbelzijdig plakband antislip aan de vloer worden bevestigd.

Bijzondere aandacht moet worden besteed aan de  beveiliging van de badkamer tegen valgevaar . Gladde vloertegels vormen vooral wanneer ze nat zijn een onveilige ondergrond - er zijn echter ook  tegels met antislipoppervlakken.

De harde randen van het toilet, de badkuip of de wastafel kunnen ernstige verwondingen veroorzaken als iemand erop valt. Ook in het bad en de douche zelf is het valrisico verhoogd wanneer gebruikers door ouderdomsverschijnselen verzwakt zijn.

Om de badkamer veiliger te maken, kunnen verschillende maatregelen worden genomen - van de  installatie van handgrepen naast de wastafel en het toilet en in de douche en het bad tot een volledige drempelvrije verbouwing. Zo kunnen  badkuipen en douches van deuren tot op vloerniveau worden voorzien , waardoor het in- en uitstappen aanzienlijk gemakkelijker wordt. Als alternatief kunnen antislipopstapjes vóór het bad worden gestapeld.

De gladde bodem van een badkuip of douche kan worden afgedekt met antislipdouchematten. Deze zijn voorzien van zuignappen die ze stevig op hun plaats houden. Om niet voortdurend te hoeven staan, zijn ook douchestoelen of douchekrukken aan te raden, die eenvoudig in de douche kunnen worden geplaatst. Ook voor verzorgers of naasten die ouderen thuis verzorgen, wordt het wassen van zorgbehoevenden hierdoor aanzienlijk gemakkelijker.

Als u meer wilt lezen over de seniorvriendelijke inrichting van badkamers, raden wij u ons blogartikel over het onderwerp aan: Een drempelvrije badkamer - de seniorvriendelijke badkamer.

Een ander groot valgevaar op latere leeftijd wordt veroorzaakt door  trappen . Traplopen is inspannend en elke afzonderlijke trede vormt een extra hindernis voor mensen met een beperkte mobiliteit of een zwakke gezondheid. Problemen met de bloedsomloop, spierzwakte of een gebrekkige coördinatie kunnen ertoe leiden dat de voeten aan de treden blijven haken of duizeligheidsaanvallen veroorzaken.

Wie op een trap valt, valt soms diep en hard. Daarom moeten trappen in huis en tuin altijd  met stabiele handgrepen en leuningen zijn uitgerust.

De installatie van moderne trapliften is op vrijwel alle trappen mogelijk en bespaart u het traplopen

De  veiligste methode om trappen zonder gevaar te nemen, is een  traplift . De elektrisch aangedreven stoelen rijden de treden op of af en geven mensen die risico lopen te vallen hun mobiliteit in hun eigen huis terug.

Zo is het bijvoorbeeld niet nodig om naar een woning zonder trappen te verhuizen - senioren kunnen in hun vertrouwde omgeving blijven wonen. Bovendien zijn moderne trapliften al zeer ruimtebesparend en eenvoudig te installeren.

Als u geïnteresseerd bent in de installatie van een traplift, kunt u rechtstreeks contact opnemen met Medicalcorner24®, want uw betrouwbare leverancier van medische hulpmiddelen werkt samen met Acorn, de gerenommeerde fabrikant van moderne trapliften die aan elke trap kunnen worden aangepast. Lees hier meer over trapliften van Acorn.

Verzorgingshuizen en verpleeghuizen zijn doorgaans goed uitgerust om het valrisico, vooral bij patiënten met dementie, te verminderen. Enerzijds zijn kamers en gangen in een goed tehuis zo ingericht dat er geen struikelgevaar ontstaat. Anderzijds worden hulpmiddelen ingezet die het zorgpersoneel attent maken op het gedrag van bewoners met dementie.

Veel instellingen kiezen daarom onder andere voor  draadloze veiligheidsmatten, die voor het zorgbed worden geplaatst. Als een persoon met dementie bijvoorbeeld 's nachts uit bed stapt, betreedt die de voetmat, die onmiddellijk een  signaal naar het zorgpersoneel stuurt, zodat een zorgverlener poolshoogte kan nemen.

Geschikte sportactiviteiten kunnen het valrisico op latere leeftijd verlagen - bijvoorbeeld krachttraining met fitnessbanden

Maatregelen die mensen met een verhoogd valrisico zelf kunnen nemen

U hoeft de achteruitgang van spierkracht, evenwicht en coördinatie op latere leeftijd niet weerloos te accepteren. Veel mensen krijgen gedurende hun hele werkzame leven te weinig de juiste beweging. Urenlang zittend aan een bureau blijven zitten is vergif voor het lichaam.

In andere gevallen treedt een drastische achteruitgang in bij het begin van de pensioenleeftijd, omdat mensen die hun hele leven hebben gewerkt plotseling niet meer weten wat ze met hun tijd moeten doen. Laat het niet zover komen!

Beweging is de sleutel om coördinatie, kracht en reactievermogen tot op hoge leeftijd te behouden. Daarvoor is het absoluut niet nodig om topsport te beoefenen. Dagelijkse wandelingen dragen hier al veel aan bij, want het menselijk lichaam is gemaakt om zich rechtop voort te bewegen. Sta ook thuis regelmatig op om tussen de kamers heen en weer te lopen, of loop tijdens het telefoneren rustig door uw woning.

Om het evenwicht te trainen, helpen eenvoudige oefeningen al. Zo kunt u af en toe gewoon op één been gaan staan en uw evenwicht bewaren. Of u gaat op uw tenen staan, houdt deze positie een tijdje vast en zet uw voeten daarna weer neer. Dergelijke oefeningen kunt u bijvoorbeeld probleemloos in uw avondroutine voor de televisie opnemen. Nadat u een tijdje staand hebt geoefend, kunt u nog altijd met een gerust hart op de bank gaan liggen.

Wie zich nog wat meer durft uit te dagen, kan ook met een zogenaamde balancetrainer werken. Dit zijn trainingsapparaten met ingebouwde instabiliteit - bijvoorbeeld ronde schijven met een bal eronder of balanspads die lijken op niet volledig opgeblazen luchtbedden. U kunt op deze balancetrainers gaan staan en zo de diepe spieren in onderbuik, buik en rug trainen die nodig zijn om ons rechtop te houden. Ook oefeningen waarbij u zich met uw handen op het trainingsapparaat steunt, zijn mogelijk.

Balans- en coördinatietrainers kunnen vaak ook worden gecombineerd met ‘langzame’ sporten zoals tai chi of yoga. Beide zijn uitstekende methoden om op een rustige manier kracht- en coördinatietraining te combineren en de bloedsomloop te versterken. Wie aan dergelijke cursussen deelneemt, leert bovendien gelijkgestemden kennen en kan nieuwe sociale contacten leggen. Samen met anderen trainen versterkt vaak de motivatie en is leuker.

Yoga komt voort uit de Indiase cultuur en vormt een combinatie van lichamelijke oefeningen en ademhalingsoefeningen. Het lichaam wordt daarbij in verschillende houdingen gebracht, die enige tijd worden aangehouden. Deze oefeningen worden gecombineerd met diepe ademteugen. Er bestaan verschillende vormen en niveaus van yoga – bij sommige ligt het filosofische aspect van de ontspanning van lichaam en geest op de voorgrond, terwijl andere varianten meer gericht zijn op lichamelijke training.

Eenvoudige yoga voor beginners kunt u ook als volstrekt ‘onsportief’ persoon beginnen en geleidelijk opbouwen. Het voordeel van yoga is de lichamelijke training met minimale belasting, die door de gecontroleerde ademhaling tegelijkertijd een stimulerend en ontspannend effect kan hebben.

Tai chi of ‘taijiquan’ vindt zijn oorsprong in de Chinese ongewapende vechtkunsten. Toch heeft deze krijgskunst zich tot in onze moderne tijd steeds meer ontwikkeld tot een ontspannende bewegingssport. Bij tai chi worden  uitgevoerd met een lage snelheid en een minimum aan krachtinspanning .

Daarbij ontstaan uit de bewegingen zogenoemde ‘vormen’ in de ‘strijd’ tegen een denkbeeldige tegenstander. Ook bij tai chi speelt gecontroleerde ademhaling een belangrijke rol. De bewegingsoefeningen zijn goed voor de gewrichten en helpen de beweeglijkheid van de ledematen te behouden en te verbeteren. Onderzoeken hebben aangetoond dat ook het hart- en vaatstelsel en de psychische gezondheid baat hebben bij het regelmatig beoefenen van tai chi.

Een bijzonder veilige en gewrichtsvriendelijke training biedt  watergymnastiek. Het water draagt het grootste deel van het lichaamsgewicht, zodat ook verzwakte of mensen met overgewicht veilig en gewrichtsvriendelijk kunnen trainen. In veel zwembaden worden hiervoor cursussen aangeboden.

Bovendien hebben deze als voordeel dat u andere mensen van uw leeftijd en met vergelijkbare problemen leert kennen en sociale contacten legt. Samen met gelijkgestemden oefenen zorgt voor extra motivatie en misschien vindt u nieuwe vrienden met wie u ook in het dagelijks leven iets kunt ondernemen.

Training voor spieropbouw zorgt niet alleen voor nieuwe kracht - actief spierweefsel bevordert een goede doorbloeding en zorgt voor een betere energieomzet wanneer u calorieën inneemt. Zelfs het dragen van zware voorwerpen kan spieren, hart en bloedsomloop versterken. Zo worden boodschappentassen al nuttige trainingsmiddelen.

Als u uitgebreidere oefeningen wilt doen, kunt u  halters in verschillende vormen en maten gebruiken. Omdat deze trainingsgewichten in veel gradaties van licht tot zeer zwaar verkrijgbaar zijn, kan de training worden aangepast aan uw eigen mogelijkheden en na verloop van tijd langzaam worden opgevoerd.

 Trainen met weerstandsbanden heeft op latere leeftijd enkele voordelen ten opzichte van klassieke krachttraining met halters.  Fitnessbanden of Therabanden maken een vloeiend toe- en afnemende belasting mogelijk, zonder de momenteel beschikbare spierkracht te overbelasten. Vooral de gewrichten worden door deze manier van trainen ontzien. Als u daarentegen met halters traint, moet u altijd het volledige gewicht van het trainingsapparaat verplaatsen - de belasting van de gewrichten is hoger.

Natuurlijk is het aan te raden om  al op jonge leeftijd een zekere mate van regelmatige beweging en inspanning te behouden. Wat u aan conditie en kracht verliest, is naarmate u ouder wordt steeds moeilijker in te halen. Als u daarentegen actief blijft, heeft u de beste kansen om uw mobiliteit tot op hoge leeftijd te behouden. Het is  nooit te laat om met sport of lichamelijke activiteit te beginnen.

Het is echter raadzaam om uw arts te raadplegen voordat u op latere leeftijd weer begint met sporten. Afhankelijk van hoe fit u nog bent of aan welke klachten u lijdt, heeft u mogelijk een trainingsprogramma nodig dat speciaal op uw behoeften is afgestemd. Veel huisartsenpraktijken bieden bovendien geriatrische preventieve onderzoeken aan om uw valrisico in te schatten en u gericht advies over valpreventie te geven.

Het dragen van speciale beschermende kleding kan het risico op letsel bij valpartijen verminderen. Zo bieden veel fabrikanten van gespecialiseerde medische kleding al zogenaamde heupbeschermers aan. Het gaat hierbij om ondergoed dat is voorzien van beschermende kussentjes ter hoogte van de heupen. Omdat veel valpartijen op latere leeftijd eindigen met een val op de heup, kan het dragen van deze heupbeschermers de kans op een heupfractuur of ander heupletsel verkleinen.

 

Daarnaast wordt het aanbevolen om loophulpmiddelen te gebruiken, want deze maken het ook bij lichamelijke beperkingen mogelijk om aan het dagelijks leven deel te nemen en helpen veel senioren om tot op hoge leeftijd zelfstandig te blijven. Afhankelijk van de mate waarin uw bewegingsvrijheid beperkt is - of de beperking tijdelijk of blijvend is - kunt u kiezen uit verschillende loophulpmiddelen:

• Wandelstokken: De wandelstok is de eenvoudigste variant wanneer het erom gaat een deel van het lichaamsgewicht te dragen of een geblesseerd been te ontlasten. Van de eenvoudige wandelstok - die ook een modieus accessoire kan zijn - tot in hoogte verstelbare onderarmkrukken bestaan er veel varianten. Antisliprubberen doppen aan het uiteinde van de stok zorgen voor een stevige houvast wanneer u op een wandelstok steunt. Wandelstokken zijn nuttig wanneer bijvoorbeeld een voet of knie gewond is of wanneer er slechts geringe lichamelijke beperkingen zijn. Bij aanzienlijk verlies van mobiliteit of kracht kunt u beter andere loophulpmiddelen kiezen.

 

• Looprekken: Looprekken zijn ontworpen zodat gebruikers er met hun volledige gewicht op kunnen steunen. De stabiele frames zijn gemaakt van metaal of robuuste kunststof en kunnen deels 130 kilogram of meer dragen. Zachte handgrepen ontzien de handen, terwijl antisliprubberen voetjes zorgen voor stabiliteit op alle ondergronden. Het looprek wordt met beide handen vastgepakt en bij elke stap een stukje naar voren geplaatst. Naast dagelijks gebruik worden looprekken ook vaak ingezet bij fysiotherapie - bijvoorbeeld wanneer het lopen na een operatie opnieuw moet worden getraind.

 

• Loopwagens en rollators: Rollators en loopwagens werken vergelijkbaar met looprekken, maar beschikken over wielen - het zijn dus verplaatsbare loophulpmiddelen. Met rollators kunnen ook grotere afstanden worden afgelegd - bijvoorbeeld om boodschappen te doen. De wielen kunnen met parkeerremmen worden geblokkeerd. Veel modellen beschikken over uitklapbare zitjes en kunnen zo altijd worden gebruikt voor een rustpauze. Accessoires zoals boodschappenkorven of parapluhouders vergemakkelijken het meenemen van voorwerpen of dienen voor het bevestigen van paraplu's, zodat ook bij elk weer buiten bewegen mogelijk is.

 

• Rolstoelen: Wie helemaal niet meer of nauwelijks nog kan lopen, kan het beste plaatsnemen in een rolstoel. Of ze nu elektrisch worden aangedreven of met de hand worden voortbewogen - rolstoelen maken zittend vervoer mogelijk in barrièrevrije binnen- en buitenruimtes. Speciale veiligheidsgordels voor rolstoelen kunnen worden vastgemaakt om te voorkomen dat verzwakte personen uit de rolstoel vallen.

In de webshop van Medicalcorner24® vindt u verschillende loophulpmiddelen en accessoires voor krukken, wandelstokken en andere steunmiddelen.

Wat te doen als er een val heeft plaatsgevonden?

De beste preventieve maatregelen kunnen niet voor honderd procent voorkomen dat er toch een keer een val plaatsvindt. Daarom moet u een duidelijk plan voor noodsituaties hebben en voorbereid zijn op het ergste geval. Senioren van wie de geestelijke vermogens niet al te zeer zijn beperkt door dementie, versuffende medicijnen of de gevolgen van de val, kunnen zelf hulp inschakelen als ze een mobiel noodoproepsysteem bij zich dragen.

Deze noodoproepsystemen bestaan doorgaans uit een eenvoudige knop die aan een armband of om de hals wordt gedragen. Zodra de knop wordt ingedrukt, wordt een nabijgelegen alarmcentrale geactiveerd, die onmiddellijk contact opneemt met een noodhulp- of thuiszorgdienst. Hulpverleners kunnen meteen op weg gaan om de gevallen senior snel te helpen.

Zelfs als het u lukt om na een val alleen op te staan, is het meestal raadzaam om u medisch te laten onderzoeken. De gevolgen van sommige verwondingen worden pas later zichtbaar. Dit geldt bijvoorbeeld als u op uw hoofd bent gevallen - in dat geval moet de mogelijkheid van een hersenschudding of ernstigere gevolgen worden uitgesloten.

Ook botbreuken zijn niet altijd meteen te herkennen - een haarscheurtje in het bot kan aanvankelijk aanvoelen als een pijnlijke kneuzing, totdat het bot bij belasting daadwerkelijk breekt. Als ernstige valpartijen tot inwendig letsel leiden, kunnen er bloedingen in het weefsel ontstaan die pas uren later tot een verslechtering van de situatie leiden. Bij twijfel is het  altijd beter het zekere voor het onzekere te nemen - in uw eigen belang.

Conclusie:

Vallen op latere leeftijd valt nooit helemaal uit te sluiten, maar het risico kan worden verminderd door valpreventie en een eerlijke omgang met uw eigen situatie. Als u uzelf goed observeert en erkent dat uw kracht en coördinatie achteruitgaan, kunt u voorzorgsmaatregelen in uw dagelijks leven integreren zonder uw zelfstandigheid op te geven of u te laten betuttelen.

De gevolgen van een val zouden uw leven namelijk veel sterker kunnen beperken. Het is beslist beter een loophulpmiddel te gebruiken dan niet meer te kunnen lopen. Rustig met de traplift naar beneden gaan is ongetwijfeld een prettigere ervaring dan van de trap te tuimelen.

Uiterlijk wanneer u zonder toedoen van anderen ten val komt, is het tijd voor medische preventieve onderzoeken en om uw dagelijkse leven anders in te richten. U zult merken dat valpreventie u helemaal niet zo sterk beperkt als u misschien vreest. Zorg goed voor uzelf, blijf nog lang bij uw familie en vrienden, kinderen en kleinkinderen en blijf deelnemen aan het leven. Dat wensen we u van harte toe!